BADANIA ODBIORCZE I EKSPLOATACYJNE URZĄDZEŃ I INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH DO 1kV W BUDYNKACH wyd 2025

Badania odbiorcze i eksploatacyjne urządzeń i instalacji elektrycznych do 1 kV w budynkach. Poradnik. R. Lenartowicz

Instrukcje, Wytyczne, Poradniki nr 486/2025

Instytut Techniki Budowlanej. Warszawa 2025, wydanie uzupełnione

ISBN 978-83-249-8670-5, s. 327, format B5

W części wstępnej publikacji podano podstawowe obowiązki dostawcy energii elektrycznej, właściciela lub zarządcy budynku oraz użytkownika lokalu w celu zapewnienia odpowiedniego stanu technicznego instalacji i urządzeń w budynku. Pokazano wybrane schematy, oznaczenia, skróty oraz wymieniono podstawowe terminy i definicje. W rozdziale 2 przedstawiono ogólne zasady wykonywania badań instalacji elektrycznych, zasady doboru przyrządów oraz uwarunkowania techniczne dotyczące instalacji elektrycznych w budynkach.

W kolejnym rozdziałach opisano wymagania formalne dotyczące stosowanych przyrządów pomiarowych, zalecane postępowanie z posiadaną aparaturą pomiarową, terminy badań kontrolnych przyrządów pomiarowych oraz zakres odpowiedzialności osób za użytkowaną aparaturę pomiarową.

Poradnik przedstawia wymagania techniczne odnoszące się do badań, prób, pomiarów odbiorczych i eksploatacyjnych oraz procedury postępowania przy wykonywaniu pomiarów. W publikacji omówiono 21 metod pomiarowych stosowanych podczas badań, prób i kontroli pomiarowych instalacji i urządzeń elektrycznych w budynkach oraz warunki odbioru urządzeń i instalacji elektrycznych. W końcowej części publikacji zamieszczono 17 załączników z materiałami technicznymi użytecznymi dla osób wykonujących badania urządzeń i instalacji elektrycznych w budynkach.

Spis treści Streszczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

1.2. Terminy i definicje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.3. Wybrane schematy, oznaczenia i skróty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

2. Wymagania ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

2.1. Informacje podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

2.2. Dobór przyrządów do badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

2.3. Kategorie pomiarowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2.4. Uwarunkowania (układy sieci) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

2.5. Ogólne zasady wykonywania pomiarów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36

3. Wymagania formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

3.1. Wymagania stawiane elektrycznym przyrządom pomiarowym . . . . . . . . . 37

3.2. Aparatura pomiarowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

3.3. Zalecane terminy kontroli przyrządów pomiarowych . . . . . . . . . . . . . . . . 41

3.4. Okresowe sprawdzenia przyrządów pomiarowych (wzorcowanie) . . . . . . 43

3.5. Odpowiedzialność za użytkowanie przyrządów pomiarowych . . . . . . . . . 44

3.6. Odpowiedzialność za przestrzeganie ustawy Prawo o miarach . . . . . . . . . 44

3.7. Wymagania dla osób wykonujących pomiary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

3.8. Uznawania kwalifikacji zawodowych w innych krajach UE . . . . . . . . . . . 46

4. Badania urządzeń i instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

4.1. Badania odbiorcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

4.2. Oględziny instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

4.3. Zakres pomiarów i prób instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53

4.4. Protokół z badań odbiorczych urządzeń i instalacji elektrycznych . . . . . . 54

4.5. Badania odbiorcze instalacji piorunochronnych w budynku . . . . . . . . . . . 60

4.6. Badania odbiorcze urządzeń zasilających w energię elektryczną budynek lub obiekt budowlany  64

4.7. Badania odbiorcze instalacji telekomunikacyjnych w budynku . . . . . . . . 73

4.8. Procedura pomiarów odbiorczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81

4.9. Badania eksploatacyjne okresowe instalacji i urządzeń elektrycznych . . . 87

4.10. Procedura pomiarów eksploatacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

4.11. Zasada ochrony zastanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

5. Opis stosowanych metod pomiarowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

5.1. Pomiary ciągłości przewodów ochronnych (w tym głównych i dodatkowych połączeń wyrównawczych) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

5.2. Pomiar rezystancji izolacji urządzeń i instalacji elektrycznych . . . . . . . . . 106

5.3. Ochronne obniżenie napięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119

5.4. Ochrona za pomocą separacji elektrycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . 122

5.5. Pomiar rezystancji / impedancji izolacji ścian i podłóg w pomieszczeniach budynków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125

5.6. Samoczynne wyłączanie zasilania – sprawdzanie skuteczności – w układzie sieci TN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134

5.7. Samoczynne wyłączanie zasilania – sprawdzanie skuteczności – w układzie sieci TT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147

5.8. Samoczynne wyłączanie zasilania – sprawdzanie skuteczności – w układzie sieci IT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153

5.9. Pomiar rezystancji uziemienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157

5.10. Badanie środków ochrony uzupełniającej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169

5.11. Sprawdzenie parametrów urządzeniaD (prądu zadziałania, czasu wyłączenia) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180

5.12. Pomiar napięć dotyku i napięć rażenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181

5.13. Pomiar wytrzymałości elektrycznej izolacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188

5.14. Pomiary oświetlenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192

5.15. Pomiary termowizyjne urządzeń i instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . 201

5.16. Pomiary uziemień odgromowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212

5.17. Pomiar rezystywności gruntu 214

5.18. Sprawdzenie kolejności faz w obwodzie 3-fazowym . . . . . . . . . . . . . . . . . 216

5.19. Pomiar spadku napięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217

5.20. Sprawdzanie biegunowości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218

5.21. Badania pomontażowe kabli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219

5.22. Komputerowe programy do tworzenia dokumentacji pomiarowej . . . . . . 230

6. Odbiór urządzeń i instalacji elektrycznych w budynkach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235

6.1. Warunki odbioru robót budowlanych niezbędnych do wykonania instalacji elektrycznych 235

6.2. Warunki odbioru wykonanych instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . 235

7. Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242

8. Załączniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247

1. Zbiorczy protokół sprawdzenia instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . 247

2. Oględziny instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248

3. Zakres oględzin instalacji elektrycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250

4. Odczytywanie charakterystyk czasowo-prądowych bezpieczników topikowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257

5. harakterystyki czasowo-prądowe wyłączników nadprądowych . . . . . . . . 259

6. harakterystyki działania wyłączników różnicowoprądowych. Wiadomości podstawowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264

7. Zalecane zakresy i okresy wykonywanych badań eksploatacyjnych instalacji i urządzeń elektrycznych o napięciu znamionowym UN do 1 kV w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej . . . . . . . . . 271

8. Oznaczenia, zakres i wymagania zawarte w poszczególnych arkuszy normy PN-EN 61557 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281

9. Wymagania odbiorcze dotyczące kabli i linii kablowych . . . . . . . . . . . . . . 288

10. aport z badania termowizyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293

11. Wymagane wartości rezystancji uziomów dla obiektów budowlanych z zainstalowaną ochroną odgromową (podstawową, obostrzoną, specjalną) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295

12. Wymagane wartości rezystancji uziemień ochronnych dla obiektów budowlanych posiadających ochronę przeciwporażeniową . . . . . . . . . . . . 298

13. Wymagane wartości rezystancji uziemień roboczych dla umożliwienia prawidłowej pracy sieci i prawidłowego działania jej wyposażenia . . . . . . 299

14. Wymagane wartości rezystancji dotyczące uziemień urządzeń telekomunikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301

15. Oświetlenie miejsc pracy – miejsca pracy we wnętrzach . . . . . . . . . . . . . . 303

16. Multimetry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315

17. Dodatek budowlany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322