Ocena przydatności terenów górniczych i pogórniczych do zabudowy. Poradnik

Podziemna eksploatacja kopalin powoduje zmiany w pierwotnej rzeźbie terenu oraz wstrząsy pochodzenia górniczego. W konsekwencji, na skutek deformacji i/lub drgań podłoża gruntowego, niekorzystnie oddziałuje na obiekty oraz urządzenia znajdujące się w obszarze jej wpływów. Dlatego też przy przystąpieniu do projektowania nowych lub rekonstrukcji istniejących obiektów budowlanych na terenach górniczych wymagana jest ocena ich lokalizacji pod względem przydatności do planowanych zamierzeń inwestycyjnych. W poradniku omówiono zasady oceny przydatności terenów górniczych do zabudowy w odniesieniu do możliwości występowania na nich zagrożeń wynikających z: ciągłych i nieciągłych deformacji powierzchni, wstrząsów górniczych oraz zmiany stosunków wodnych, a także odnośnie do warunków zabudowy tzw. terenów pogórniczych, na których zagrożenia wynikają głównie ze skutków dokonanej w przeszłości eksploatacji górniczej. W tym zakresie omówiono i podano zalecenia dotyczące wymaganego opisu warunków górniczych, który powinien zapewnić możliwość racjonalnego zaprojektowania nowych lub przystosowanie istniejących obiektów do przewidywanych oddziaływań górniczych. W niniejszym, zaktualizowanym wydaniu wprowadzono przede wszystkim korekty w zakresie przydatności do zabudowy terenów narażonych na wstrząsy górnicze. Wynikają one z przyjęcia ustaleń dotyczących przybliżonych metod oceny skutków drgań w obiektach budowlanych. Poruszono także problem uzdatniania zdegradowanych terenów górniczych, do których należą przede wszystkim deformacje nieciągłe, a w części także zalewiska. Omówiono metody badań terenów o deformacjach nieciągłych i podano ogólne zasady postępowania w zakresie prowadzącym do możliwości ich zabudowy. Problemy podjęte w pracy są ważne ze względów ekonomicznych. Są one także związane z zagadnieniami zrównoważonego rozwoju, w tym w szczególności z możliwością wykorzystania do celów budowlanych terenów górniczych i pogórniczych, uznawanych rutynowo za mało przydatne do zagospodarowania.

Spis treści

Streszczenie...................................................................................................................... 5

Summary .......................................................................................................................... 6

1. Wprowadzenie ....................................................................................................................7

1.1. Cel i zakres poradnika, jego przeznaczenie ................................................................7

1.2. Ważniejsze terminy .....................................................................................................8

1.3. Ważniejsze oznaczenia ................................................................................................9

2. Zasady ogólne oceny przydatności terenów objętych wpływami eksploatacji górniczej do zabudowy.....................................................................................................11

2.1. Rodzaje wpływów eksploatacji górniczej na powierzchni.................................. 11

2.2. Czynniki określające przydatność terenów górniczych do zabudowy ................ 12

3. Przydatność do zabudowy terenów o ciągłych deformacjach powierzchni....................15

3.1. Charakterystyka obniżeniowej niecki górniczej ................................................. 15

3.2. Czynniki oceny przydatności do zabudowy terenów podlegających wpływom niecki górniczej ................................................................................. 25

3.3. Intensywność oddziaływania niecki górniczej na powierzchnię......................... 25

3.4. Warunki gruntowe i wodne ................................................................................. 31

3.5. Rodzaj obiektu i jego konstrukcja ....................................................................... 33

3.6. Kwalifikacja terenów o ciągłych deformacjach do celów budowlanych.................. 46

4. Przydatność do zabudowy terenów o nieciągłych deformacjach powierzchni...............48

4.1. Charakterystyka nieciągłych deformacji terenów górniczych ............................ 48

4.2. Oddziaływanie nieciągłych deformacji terenu na obiekty budowlane................... 54

4.3. Opis nieciągłych deformacji terenu do celów budowlanych............................... 56

4.4. Ocena przydatności do celów budowlanych terenów narażonych na nieciągłe deformacje...................................................................................... 57

5. Przydatność do zabudowy terenów narażonych na wstrząsy górnicze...........................60

5.1. Charakterystyka wstrząsów górniczych.............................................................. 60

5.2. Oddziaływanie wstrząsów górniczych na obiekty budowlane............................ 63

5.3. Prognoza intensywności wstrząsów górniczych ................................................. 69

5.4. Ocena terenów narażonych na oddziaływanie wstrząsów górniczych w aspekcie budowlanym ..................................................................................... 69

6. Przydatność do zabudowy terenów pogórniczych...........................................................74

6.1. Specyfika terenów pogórniczych ........................................................................ 74

6.2. Zagrożenia terenów pogórniczych ...................................................................... 75

6.3. Przydatność terenów pogórniczych do celów budowlanych............................... 76 

7. Opis warunków górniczych na potrzeby budowlane.......................................................77

7.1. Opis warunków górniczych według obowiązujących przepisów........................ 77

7.2. Uwarunkowania sporządzania prognoz górniczych............................................ 78

7.3. Prognozy górnicze a potrzeby i oczekiwania jednostek budowlanych ............... 79

7.4. Zalecenia praktyczne .......................................................................................... 80

8. Metody wykrywania pustek i nieciągłości w górotworze ...............................................84

8.1. Wprowadzenie .................................................................................................... 84

8.2. Metody geofizyczne wykrywania pustek ............................................................ 85

9. Likwidacja płytko zalegających pustek poeksploatacyjnych..........................................88

9.1. Wprowadzenie .................................................................................................... 88

9.2. Sposoby wypełniania pustek w górotworze ........................................................ 88

9.3. Własności mediów stosowanych do wypełniania płytkich pustek...................... 89

9.4. Metody oceny i kontroli stopnia wypełnienia pustek w górotworze................... 91

Bibliografia ...........................................................................................................................92

Załącznik 1. Wzór kwestionariusza-opinii stosowany w kopalniach nadzorowanych przez OUG w Rybniku .................................................................... 97

Załącznik 2. Wzór formularza dotyczącego informacji o warunkach geologiczno-górniczych, wydawanych przez kopalnie Kompanii Węglowej ........... 99

Załącznik 3. Wzór formularza dotyczącego dokonanej i projektowanej eksploatacji górniczej .............................................................................................. 100