SPIS TREŚCI

Wstęp ........................................................................................................ 9
Wykaz skrótów użytych w tekście ............................................................ 10

1. WPROWADZENIE ................................................................................. 11

2. OCENA RYZYKA .................................................................................. 18
 2.1. Definicje .............................................................................................. 18
 2.2. Cele oceny ryzyka ................................................................................ 22
  2.2.1. Identyfikacja zagrożeń na stanowisku pracy i związanego z nimi ryzyka zawodowego ...................................................................................... 23
  2.2.2. Środki ochrony a zidentyfikowane zagrożenie .................................. 23
  2.2.3. Wybór materiałów, wyposażenia stanowisk oraz organizacji pracy .... 24
  2.2.4. Priorytety w eliminowaniu lub ograniczaniu ryzyka zawodowego ........ 24
  2.2.5. Poziom ryzyka zawodowego a odpowiednie środki ochronne .............. 24
  2.2.6. Zapewnienie ciągłej poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy .......... 24
  2.2.7. Wykazanie znajomości ryzyka zawodowego organom nadzoru i kontroli ........................................................................................................ 24

 2.3. Kiedy wykonywać ocenę ryzyka zawodowego ........................................... 25
  2.3.1. Tworzenie nowych stanowisk pracy ................................................ 25
  2.3.2. Wprowadzanie pracy zdalnej .......................................................... 25
  2.3.3. Wprowadzanie zmian na stanowiskach pracy .................................... 26
  2.3.4. Zmiana dopuszczalnego poziomu czynników środowiska pracy ........... 26
  2.3.5. Wprowadzenie zmian związanych z zastosowaniem środków ochrony ..... 26
  2.3.6. Obcy pracownicy ............................................................................ 26
  2.3.7. Okresowa ocena ryzyka .................................................................. 26

 2.4. Wymagania gwarantujące poprawną ocenę ryzyka .................................. 27
  2.4.1. Zapewnienie niezbędnych zasobów ................................................ 27
  2.4.2. Wyznaczenie niezbędnych osób ...................................................... 27
  2.4.3. Szkolenie osób przeprowadzających ocenę ryzyka zawodowego ........... 28
  2.4.4. Udział pracowników w ocenie ryzyka zawodowego ............................ 29
  2.4.5. Dostęp do potrzebnych informacji ................................................. 29
  2.4.6. Sporządzenie wykazu stanowisk oraz wykonanie ich analizy ............. 29
  2.4.7. Określenie sposobu informowania o ryzyku zawodowym .................... 30

 2.5. Algorym oceny ryzyka zawodowego ........................................................ 30
  2.5.1. Charakterystyka obiektu oceny ryzyka zawodowego ........................ 32
   2.5.1.1. Stanowiska pracy jednozawodowe o stałych warunkach pracy ....... 32
   2.5.1.2. Stanowiska pracy wielozawodowe o stałych warunkach pracy ....... 32
   2.5.1.3. Stanowiska pracy jednozawodowe o zmiennych warunkach pracy ..... 33
   2.5.1.4. Stanowiska pracy wielozawodowe o zmiennych warunkach pracy ..... 33
   2.5.1.5. Faza używania obiektu ............................................................. 34
   2.5.1.6. Granice obiektu ....................................................................... 34
   2.5.1.7. Wykonywane czynności ............................................................. 35
   2.5.1.8. Niedogodności ......................................................................... 35
   2.5.1.9. Poziom wykształcenia, doświadczenia, umiejętności i predyspozycje .............................................................................................. 35
   2.5.1.10. Inne osoby, które mogą być narażone na ryzyko ........................ 36
   2.5.1.11. Inne informacje ...................................................................... 36

  2.5.2. Identyfikacja zagrożeń .................................................................. 37
   2.5.2.1. Listy kontrolne ......................................................................... 37
   2.5.2.2. Dokumentacja techniczna .......................................................... 38
   2.5.2.3. Normy określające wymagania bezpieczeństwa pracy .................... 38
   2.5.2.4. Dokumenty pomiarów czynników środowiska pracy ........................ 38

  2.5.3. Szacowanie ryzyka ......................................................................... 39
   2.5.3.1. Stopień możliwej straty ........................................................... 40
   2.5.3.2. Prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia niebezpiecznego o określonej stracie ....................................................................................... 41

  2.5.4. Wartościowanie ryzyka .................................................................... 44
  2.5.5. Porównywanie ryzyka zawodowego .................................................. 45
  2.5.6. Działania wynikające z oceny ryzyka zawodowego ............................ 45

3. DOKUMENTOWANIE OCENY RYZYKA ......................................................... 47
 3.1. Charakterystyka stanowiska pracy ........................................................ 47
 3.2. Informacje dotyczące identyfikacji zagrożeń ........................................... 48
 3.3. Szacowanie parametrów ryzyka i jego wartościowanie .............................. 48
 3.4. Kryteria akceptacji oraz poziom ryzyka akceptowanego ............................ 48
 3.5. Konieczne środki ochrony ..................................................................... 49
 3.6. Wynik oceny ryzyka oraz zalecenia monitorowania ryzyka .......................... 49
 3.7. Przepisy, normy lub wytyczne stosowane przy ocenie ryzyka ....................... 49

4. INFORMOWANIE O RYZYKU ZAWODOWYM ................................................ 50

5. ZAGROŻENIA SZKODLIWYMI CZYNNIKAMI BIOLOGICZNYMI ......................... 52
 5.1. Klasyfikacja szkodliwych czynników biologicznych .................................. 52
 5.2. Informacje o szkodliwym czynniku biologicznym ..................................... 53
 5.3. Sposób przenoszenia szkodliwego czynnika biologicznego .......................... 54
 5.4. Obowiązki pracodawcy .......................................................................... 54
 5.5. Ocena ryzyka zawodowego .................................................................... 55
 5.6. Środki ochronne ................................................................................... 56
 5.7. Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego ................................................. 57

6. ZAGROŻENIA SZKODLIWYMI CZYNNIKAMI CHEMICZNYMI ............................ 58
 6.1. Klasyfikacja szkodliwych substancji chemicznych i ich mieszanin ................ 58
 6.2. Drogi wchłaniania szkodliwych czynników chemicznych .............................. 59
 6.3. Obowiązki pracodawcy .......................................................................... 59
 6.4. Informacje do oceny ryzyka zawodowego przy narażeniu na szkodliwe czynniki chemiczne ...................................................................................... 61
 6.5. Ocena ryzyka zawodowego .................................................................... 63
 6.6. Środki ochronne ................................................................................... 66
 6.7. Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego ................................................. 66

7. ZAGROŻENIA CZYNNIKAMI PSYCHOFIZYCZNYMI ...................................... 67
 7.1. Zagrożenia przeciążeniem układu ruchu ................................................. 67
  7.1.1. Informacja o szkodliwych czynnikach ............................................... 67
  7.1.2. Obciążenie dynamiczne ................................................................... 68
  7.1.3. Obciążenie statyczne ..................................................................... 69
  7.1.4. Monotypia ...................................................................................... 69
  7.1.5. Ocena wysiłku metodą JSI ............................................................... 70

 7.2. Zagrożenia czynnikami psychicznymi ...................................................... 72
  7.2.1. Ocena obciążenia psychicznego na stanowisku pracy ........................ 72
  7.2.2. Obciążenie układu nerwowego ........................................................ 72
  7.2.3. Metody oceny obciążenia psychicznego ............................................ 73
   7.2.3.1. Metoda szacunkowa ................................................................... 73
   7.2.3.2. Zastosowanie list kontrolnych (kwestionariuszy) ........................... 74

8. METODY BADANIA ZAGROŻEŃ I SZACOWANIA RYZYKA .............................. 87
 8.1. Informacje wstępne .............................................................................. 87

 8.2. Matryce ryzyka ..................................................................................... 91
  8.2.1. Wstępna analiza zagrożeń PHA ......................................................... 91
  8.2.2. Matryca Ryzyka 2 ............................................................................ 93
  8.2.3. Matryca Ryzyka 3 ............................................................................ 95
  8.2.4. Matryca Ryzyka 4 ............................................................................ 98
  8.2.5. Analiza bezpieczeństwa pracy JSA .................................................... 99
  8.2.6. Matryca Ryzyka 5 .......................................................................... 102
  8.2.7. Matryca Ryzyka – BS 8800 ............................................................ 104
  8.2.8. Matryca Ryzyka 6 .......................................................................... 107
  8.2.9. Matryca Ryzyka (wg normy PN-N-18002) ......................................... 109

 8.3. Wskaźniki ryzyka ................................................................................ 113
  8.3.1. Wskaźnik Ryzyka RISK SCORE ........................................................ 113
  8.3.2. Wskaźnik Ryzyka 2 ......................................................................... 115
  8.3.3. Metoda pięciu kroków – FIVE STEPS ................................................. 117
  8.3.4. Wskaźnik Ryzyka WPR .................................................................... 119
  8.3.5. Wskaźnik Ryzyka 555 ...................................................................... 122

 8.4. Grafy ryzyka ........................................................................................ 124
  8.4.1. Graf Ryzyka 1 ................................................................................. 124
  8.4.2. Graf Ryzyka 2 ................................................................................. 127

 8.5. Inne metody oceny ryzyka zawodowego ................................................ 129
  8.5.1. Ocena ryzyka zawodowego dla czynników mierzalnych ....................... 129
  8.5.2. Analiza skutków i przyczyn błędów FMEA .......................................... 135
  8.5.3. Ocena ryzyka zawodowego grup pracowników szczególnie narażonych .................................................................................................. 141
  8.5.4. Hałas – ocena ryzyka zawodowego ................................................... 143
  8.5.5. Drgania – ocena ryzyka zawodowego ................................................ 145
  8.5.6. Promieniowanie optyczne – ocena ryzyka zawodowego ........................ 146

 8.6. Uwagi do metod oceny ryzyka zawodowego ............................................ 147
  8.6.1. Wstępna analiza zagrożeń PHA ....................................................... 147
  8.6.2. Matryca Ryzyka 2 ........................................................................... 147
  8.6.3. Matryca Ryzyka 3 ........................................................................... 147
  8.6.4. Matryca Ryzyka 4 ........................................................................... 148
  8.6.5. Analiza bezpieczeństwa pracy JSA .................................................. 148
  8.6.6. Matryca Ryzyka 5 ........................................................................... 148
  8.6.7. Matryca Ryzyka – BS 8800 ............................................................ 148
  8.6.8. Matryca Ryzyka 6 ........................................................................... 149
  8.6.9. Matryca Ryzyka wg normy PN-N-18002 ............................................ 149
  8.6.10. Wskaźnik Ryzyka RISK SCORE ...................................................... 149
  8.6.11. Wskaźnik Ryzyka 2 ........................................................................ 150
  8.6.12. Metoda pięciu kroków FIVE STEPS .................................................. 150
  8.6.13. Wskaźnik Ryzyka WPR ................................................................... 150
  8.6.14. Graf Ryzyka 1 ................................................................................ 151
  8.6.15. Graf Ryzyka 2 ................................................................................ 151
  8.6.16. Ocena ryzyka zawodowego dla czynników mierzalnych ...................... 151
  8.6.17. Analiza Skutków i Przyczyn Błędów FMEA ......................................... 152

 8.7. Wybór metody a osiągnięcie celów oceny ryzyka zawodowego .................... 152
  8.7.1. Informacje wstępne ......................................................................... 152
  8.7.2. Wiedza i doświadczenie w ocenie ryzyka zawodowego ........................ 153
  8.7.3. Warunki środowiskowe na stanowisku pracy ....................................... 154
  8.7.4. Dostępność, przydatność i wiarygodność informacji ............................ 156
  8.7.5. Wpływ parametrów ryzyka na jego ocenę ............................................ 157
  8.7.6. Najczęściej popełniane błędy w szacowaniu parametrów ryzyka zawodowego ............................................................................................... 158
  8.7.7. Manipulacja poziomami szacowanych parametrów a wynik wartościowania ryzyka zawodowego ................................................................................... 159

9. PRZYKŁADY ........................................................................................ 160
 9.1. Charakterystyka stanowiska pracy ...................................................... 160
 9.2. Identyfikacja i charakterystyka zagrożeń .............................................. 161
 9.3. Szacowanie i warościowanie ryzyka zawodowego .................................... 162
 9.4. Karta informacji o ryzyku zawodowym na stanowisku pracy ........................ 166
 9.5. Karta informacji o ryzyku zawodowym na stanowisku pracy przy narażeniu na czynniki biologiczne .............................................................................. 167
 9.6. Karta informacji o ryzyku zawodowym na stanowisku pracy przy narażeniu na czynniki chemiczne ............................................................................... 168
 9.7. Przykład innego zapisu dokumentacji oceny ryzyka – ocena ryzyka zawodowego kierowcy .................................................................................. 169

Literatura .............................................................................................. 177
Spis rysunków ........................................................................................ 180
Spis tablic ............................................................................................. 180