Architektura, Sztuka

Rok wydania2021Nr wydaniaIILiczba stron350ISBN978-83-7348-838-0

Architektura modernistyczna w Polsce stała się w ostatnich latach przedmiotem szerokiego zainteresowania  specjalistów zajmujących się historią architektury i konserwacją zabytków. Zmienia się także stopniowo społeczne nastawienie do tej części dziedzictwa kulturowego i rośnie grono miłośników architektury XX w. W coraz szerszym zakresie, choć nadal nie bez przeszkód, najlepsze dzieła architektury modernistycznej obejmowane są ochroną prawną. Po okresie degradacji i deformujących przekształceń liczne budynki modernistyczne zaczynają być doceniane i poddawane działaniom, które zapewniają ich zachowanie i przywracają zatarte walory. Bardzo wiele dowodów tej przemiany obserwujemy także na terenie Gdyni. Wśród wielu miast Polski Gdynia zajmuje miejsce szczególne. Powstanie portu i miasta było efektem intensywnego i relatywnie krótkiego procesu, wynikającego z uwarunkowań międzywojennych. Port i miasto są symbolami dokonań odrodzonej Polski porozbiorowej i całego dwudziestolecia międzywojennego.

W Gdyni brak wielowiekowej zabudowy oznacza z jednej strony brak wielu problemów, z jakimi borykają się inne miasta historyczne, związanych np. ze starą i zdegradowaną zabudową, z drugiej jednak strony przekłada się na specyficzne walory kulturowe, które nie dla wszystkich są oczywiste, a w dużym stopniu są dopiero stopniowo odkrywane. Tu, jak mało gdzie, międzywojenna historia splata się ze współczesnością, także dzięki mieszkańcom, którzy od początków są silnie związani z miastem. To społeczność Gdyni – mieszkańcy, właściciele domów, budowniczowie i architekci – przeniosła tradycję przez zawirowania historii – okres II wojny światowej oraz czasy PRL – przekazując ją kolejnym pokoleniom oraz nowym mieszkańcom. Ta kontynuacja i ciągłość to nieoceniony potencjał miasta.

Początki architektury modernistycznej w Gdyni przypadły na koniec lat 20. XX w. W latach 30. nastąpił rozkwit tej architektury, trwający aż do wybuchu II wojny światowej, która przyniosła architektoniczny zastój, a w końcowej fazie destrukcję zabudowy. Po wojnie nastąpił nowy etap w dziejach architektury modernistycznej, którego koniec trudno jest jednoznacznie określić. Przez kilka lat bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej widoczne były próby powrotu do rozwiązań sprzed okupacji: nowe budynki projektowali przedwojenni architekci, działalność prowadzili przedwojenni inwestorzy i prywatne firmy budowlane. Ten silny związek zaczął zanikać z końcem lat 40. XX w. wobec utrwalania się nowych uwarunkowań politycznych oraz pojawienia się architektury socrealistycznej, zrywającej z tradycją modernistyczną.

Powrót założeń i form modernistycznych w architekturze nastąpił w pewnym stopniu w drugiej połowie lat 50. XX w., przejawiając się głównie cechami funkcjonalno-estetycznymi, jednak już w nowej sytuacji politycznej i gospodarczej. Architektura modernistyczna odrodziła się i trwała przez kolejne lata, a koniec tego okresu nie jest łatwy do ustalenia. Z bardzo wielu rozwiązań, które stanowiły zdobycz architektury modernistycznej, korzystamy do dzisiaj. 

W książce skoncentrowano się na architekturze okresu międzywojennego oraz pierwszych lat po wojnie. Architektura okresu międzywojennego została już dobrze zbadana i opracowana, a upływ czasu pozwala mieć do niej dystans niezbędny do dokonania podsumowania. Ponadto architektura lat międzywojennych pozostaje nadal głównym celem działań konserwatorskich. Sięgnięto także do przykładów z architektury powojennej, aby ukazać relacje pomiędzy architekturą modernistyczną z lat międzywojennych i powojennych. Istnieje całkiem liczna grupa budynków, które należą i do jednego, i do drugiego okresu. Szczególny nacisk położono na zespół zabudowy dzielnicy centralnej, czyli śródmieście Gdyni, które zostało ukształtowane w okresie międzywojennym i którego znaczna część podlega ochronie jako zabytkowy układ urbanistyczny, a od 2015 r. jest jednym z Pomników Historii, ustanowionych przez Prezydenta RP. Tu znajduje się największe skupisko budynków modernistycznych w mieście.

Rok wydania: 2024

Monografia poświęcona jest współczesnym przejawom ekspresjonizmu w architekturze, a jej punktem wyjścia jest analiza Filharmonii w Paryżu, zaprojektowanej przez Jeana Nouvela. Autor bada rozwój nurtu ekspresjonistycznego od początku XX wieku, wskazując na wpływ różnych czynników historycznych i technologicznych. Książka omawia również współczesne kontrowersje wokół ekstrawaganckich form architektonicznych oraz ich rolę w kontekście „płynnej nowoczesności” Zygmunta Baumana. Publikacja skierowana jest do naukowców, studentów architektury i pasjonatów projektowania.

SPIS TREŚCI

1. Wstęp ................................................................................................ 9

2. Źródła współczesnego nurtu ekspresjonistycznego ...................... 17

2.1 Wprowadzenie ..................................................................................... 18

2.2 Ekspresjonizm 1910–1939 ................................................................. 19

2.3 Nurt ekspresjonistyczny po II wojnie światowej 1945–1990 ............. 31

2.4 Dyskurs na temat formy w ujęciu historycznym ................................ 41

2.5 Wnioski ............................................................................................... 46

3. Współczesny nurt ekspresjonistyczny ............................................... 49

3.1 Wprowadzenie ..................................................................................... 50

3.2 Uwarunkowania współczesnego nurtu ekspresjonistycznego ............. 51

3.3 Między racjonalnością a emocjami ..................................................... 60

3.4 Wnioski ............................................................................................... 65

4. Uwarunkowania formy architektonicznej ......................................... 67

4.1 Wprowadzenie ..................................................................................... 68

4.2 Geometria ........................................................................................... 68

4.3 Archetypy formy ................................................................................. 70

4.4 Materia ............................................................................................... 77

4.5 Struktura ............................................................................................. 78

4.6 Wnioski ............................................................................................... 79

5. Kierunki kształtowania formy we współczesnym nurcie ekspresjonistycznym ................................................ 81

5.1 Wprowadzenie ..................................................................................... 82

5.2 Kierunki kształtowania formy ............................................................. 83

5.3 Wnioski ............................................................................................. 117

6. Podsumowanie ................................................................................... 119

Bibliografia ............................................................................................. 125

Źródła internetowe ................................................................................ 133

Spis i źródła ilustracji ........................................................................... 139

Rok wydania: 2011

Wydawnictwo: Manufaktura Janikowska

Rodzaj okładki: Inna

Wymiar: 31.5x30.15cm

Waga: 1.7 kg

...Celem opracowania jest przedstawienie użytkowanego obecnie zasobu masowego budownictwa wielorodzinnego powstałego na Górnym Śląsku w kolejnych dziesięcioleciach, począwszy od osiedli patronalnych do współczesnych realizacji deweloperskich. Przeanalizowano najważniejsze uwarunkowania, jakie wpłynęły na kształt architektury mieszkaniowej oraz podjęto próbę określenia wpływu tych uwarunkowań na współczesny obraz użytkowanych zasobów.

W 2021 roku ukazała się w Polsce książka „Rowerowe miasto. Holenderski sposób na ożywienie miejskiej przestrzeni” autorstwa Melissy i Chrisa Bruntlettów.

W swojej drugiej książce autorzy skupiają się na opisie miasta, które powinno i może być bardziej przyjazne mieszkańcom. Pandemia covid-19 odwróciła do góry nogami życie ludzi prawie całej rozwiniętej części świata. Nagle się okazało, że trzeba zmienić codzienne rytuały. Zamiast jechać autem albo zatłoczonym metrem do biura, należy żyć lokalnie. Okazuje się jednak, że to lokalne życie wcale nie jest wygodne, bo przestrzeń wokół nas jest mało wygodna i przyjazna. Ale jest jeden mały kraj nad brzegiem Morza Północnego, w którym niewiele się zmieniło. Mieszkanki i mieszkańcy Holandii nie musieli robić rewolucji w swoim życiu, bo u nich lokalnie żyje się bardzo komfortowo. Nawet jak trzeba pojechać do pracy, to i tak połowa z nich używa rowerów, bo cały kraj oplata sieć dobrze zbudowanych i bezpiecznych dróg dla rowerów. O tej wygodniej lokalności traktuje książka Miasto wolne od samochodów. Tytuł może wydawać się nieco prowokujący, a nawet utopijny. Melissa i Chris Bruntlettowie wyjaśniają jak w Holandii przez ostatnie pół wieku powstała ta wygodna lokalność, którą wiele miast i państw na świecie chce teraz naśladować. Ta książka jest przewodnikiem jak takie zmiany wdrożyć w życie i u nas w Polsce.