Elektrotechnika i Elektronika

Poradnik projektanta elektryka tom 1 i tom 2, wydanie 2023 
Podstawy zasilania budynków mieszkalnych, użyteczności publicznej i innych obiektów nieprzemysłowych w energię elektryczną

rok wydania: 2023,
ISBN: komplet 978-83-64094-70-5

Recenzenci wydania:
dr hab. inż. Paweł Piotrowski, prof. Politechniki Warszawskiej – Instytut Elektroenergetyki
Politechniki Warszawskiej
st. bryg. w st. spocz. dr inż. Waldemar Jaskółowski – Wojskowa Akademia Techniczna,
Szkoła Główna Służby Pożarniczej
mgr inż. Mirosław Miegoń – Eaton Power Quality Oddział w Polsce
mgr inż. Radosław Jagas – Legrand Polska
mgr inż. Mariusz Mikulski – Legrand Polska

Książka wydana pod patronatem miesięcznika elektro.info

Wstęp

W związku z dużym zainteresowaniem Czytelników poprzednimi wydaniami „Poradnika”, zdecydowaliśmy się na kolejne, które zostało uaktualnione i rozszerzone.

Podobnie jak w poprzednich wydaniach, zamieściliśmy w nim podstawową wiedzę niezbędną do opracowania projektu zasilania osiedla mieszkaniowego, budynków jednorodzinnych, budynków użyteczności publicznej, tymczasowego zasilania imprezy masowej, terenu budowy oraz zasilania gwarantowanego. Naszym celem było stworzenie podręcznego poradnika, w którym zostałyby zamieszczone zasady projektowania zasilania obiektów mieszkalnych i użyteczności publicznej – zarówno z sieci elektroenergetycznej niskiego napięcia, jak i z zespołu prądotwórczego i innych dostępnych na rynku źródeł zasilania. Mamy nadzieję, że szóste wydanie książki okaże się równie interesujące jak wydania poprzednie. W tym wydaniu oprócz uaktualnienia treści, zamieściliśmy szereg wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, która stanowi jeden z najważniejszych elementów każdego budynku lub obiektu budowlanego.

W książce świadomie pominięto zagadnienia związane z technologią BIM (ang. Building Information Modeling) z uwagi na fakt, iż autorzy skupiają się na zagadnieniach fizycznych, prawnych i uniwersalnych rozwiązaniach stosowanych przy projektowaniu. Z punktu widzenia procesu projektowania technologia BIM (jak i inne) wspomaga ten proces, natomiast go nie zastępuje. Nadal to na projektancie spoczywa wykonanie wszystkich niezbędnych obliczeń oraz zaplanowanie instalacji w oparciu o wymagania opisane w niniejszym poradniku.

Rozwój budownictwa jednorodzinnego spowodował wiele zmian w podejściu do projektowania zasilania budynków mieszkalnych. Na terenach nowo powstających osiedli mieszkaniowych często projektuje się obiekty użyteczności publicznej, takie jak: banki, przychodnie lekarskie i inne. Większość z nich wymaga, poza zasilaniem podstawowym, zasilania rezerwowego, a niektóre – również zasilania awaryjnego (często zasilania gwarantowanego).

Dla wygody naszych Czytelników zamieściliśmy podstawowe informacje dotyczące projektowania i budowy stacji transformatorowych, linii elektroenergetycznych nn oraz sposobów projektowania układów pomiarowych. Omówiliśmy również zasady wyznaczania mocy zapotrzebowanej w budynkach komunalnych i użyteczności publicznej. W poradniku znajdą też Państwo zasady prowadzenia podstawowych obliczeń zwarciowych. Oprócz omówienia zasilania z sieci elektroenergetycznej nn, znaczną uwagę poświęciliśmy systemom zasilania gwarantowanego obiektów użyteczności publicznej. Zostały opisane, pominięte w innych publikacjach, kryteria doboru zespołu prądotwórczego, UPS-ów oraz siłowni telekomunikacyjnych. Opisano także zasady projektowania zasilania oświetlenia ulic światłem elektrycznym.

Zamieściliśmy również podstawową wiedzę z zakresu wyższych harmonicznych i stwarzanego przez nie zwiększonego zagrożenia pożarowego oraz ich wpływu na pracę różnych odbiorników energii elektrycznej.

Opisaliśmy podstawowe wymagania w stosunku do osób zatrudnionych przy eksploatacji sieci, instalacji i urządzeń elektroenergetycznych, jakie wynikają z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 kwietnia 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadanych kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, sieci i instalacji energetycznych oraz związanych z nim zmian, wynikających ze znowelizowanej Ustawy Prawo energetyczne.

Zaktualizowaliśmy również wymagania dotyczące przyłączania odbiorców do sieci elektroenergetycznej i jakości dostarczanej energii elektrycznej, wynikające z Rozporządzenia Ministra Gospodarki z 4 maja 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. W związku z dostrzeganiem przez spółki dystrybucyjne znacznego poboru mocy biernej przez budynki użyteczności publicznej oraz budynki wielorodzinne coraz częściej zachodzi konieczność jej kompensowania w tych budynkach. Problem kompensacji mocy biernej wyjaśniliśmy w osobnym rozdziale.

W poradniku znalazły się również wymagania dotyczące zasilania imprezy masowej z wykorzystaniem zespołów prądotwórczych oraz zasad ochrony przeciw-porażeniowej w strefach nieobjętych połączeniami wyrównawczymi.

W końcowej części książki znajdą Państwo dodatki, w których między innymi omówiliśmy podstawowe zagadnienia związane z ochroną przeciwprzepięciową oraz zasadami i sposobami oddymiania dróg ewakuacyjnych w budynkach objętych pożarem. Znajdują się tam również wymagania dotyczące odległości linii elektroenergetycznych od budynków, które nie zostały określone w normach, a wynikają z różnych aktów prawnych, a także podstawowe wymagania dotyczące oświetlenia awaryjnego budynków, pompowni ppoż. oraz szeregu innych wymagań techniczno‐budowlanych.

Korzystając z charakterystyk zamieszczonych w poradniku należy mieć świadomość, że stanowią one tylko przykłady i w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy korzystać z katalogów producentów.

Mamy świadomość, że niejednokrotnie zastosowane słownictwo jest niezgodne z aktualnie obowiązującym, co wynika z faktu, iż w dalszym ciągu trwają prace Polskiego Komitetu Normalizacyjnego nad nazewnictwem. Ponieważ większość Czytelników w swojej pracy najczęściej posługuje się starym nazewnictwem – postanowiliśmy używać go w książce.

Autorzy składają podziękowania recenzentom tego wydania: dr. hab. inż. Pawłowi Piotrowskiemu, profesorowi Politechniki Warszawskiej, dr. inż. Waldemarowi Jaskółowskiemu z Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, mgr. inż. Mirosławowi Miegoniowi, wysokiej klasy specjaliście z zakresu zasilania gwarantowanego, mgr. inż. Mariuszowi Mikulskiemu, specjaliście z zakresu przewodów szynowych oraz mgr. inż. Radosławowi Jagasowi, specjaliście z zakresu eksploatacji i serwisu urządzeń za wnikliwą analizę treści książki, dzięki czemu uzyskała ona obecny kształt.

Autorzy dołożyli wszelkich starań, aby zaktualizować poradnik pod kątem dostosowania jego treści do aktualnie obowiązujących przepisów prawnych oraz norm. Należy mieć jednak świadomość, że poradnik jest tworzony od ponad 17 lat i część jego treści może zawierać odwołania do nieobowiązujących już przepisów lub norm. Nie zmienia to jednak faktu, że pod względem merytorycznym treści te nadal zachowują aktualność. Jednocześnie pragniemy podziękować wszystkim Czytelnikom za cenne uwagi oraz sugestie, które wpłynęły na ostateczny kształt szóstego wydania poradnika.
Julian Wiatr

Spis treści - tom 1

Wstęp / 15
1. Projekt budowlany i zasady jego uzgadniania / 17
1.1 Przepisy ogólne i wymagania podstawowe / 17
1.2 Postępowanie poprzedzające rozpoczęcie robót budowlanych. Zakres i forma projektu budowlanego / 20
1.3 Dane wyjściowe do projektowania / 52
1.4 Uzgadnianie i zatwierdzanie dokumentacji projektowej / 54

2. Podstawy zasilania budynków nieprzemysłowych / 69
2.1 Wymagania dotyczące lokalizacji urządzeń zasilających / 69
2.2 Charakterystyka systemu zasilania budynków użyteczności publicznej / 70
2.3 Przyłączenie podmiotów do sieci elektroenergetycznej / 72
2.3.1. Przyłączanie mikroinstalacji fotowoltaicznej do sieci elektroenergetycznej / 77
2.4 Jakość energii elektrycznej / 79
2.4.1 Standardy jakościowe obsługi odbiorców energii elektrycznej / 79
2.4.2 Wymagania w zakresie jakości energii elektrycznej określone w normach / 84
2.4.2.1 Wpływ wahania napięcia na pracę wybranych odbiorników / 88
2.4.2.2 Harmoniczne, interharmoniczne i subharmoniczne oraz ich wpływ na pracę urządzeń oraz instalacji elektrycznych / 91
2.4.2.2.1 Harmoniczne / 91
2.4.2.2.2 Interharmoniczne i subharmoniczne / 106
2.5 Taryfy za energię elektryczną / 109
2.6 Niezawodność zasilania / 112
2.7 Zasilanie z sieci elektroenergetycznej / 120
2.7.1 Układy sieci średniego napięcia / 121
2.7.2 Układy sieci niskiego napięcia / 124
2.7.3 Układy zasilania w sieciach elektroenergetycznych nn / 129
2.8 Odbiorniki energii elektrycznej / 131
2.9 Zasady obliczania mocy zapotrzebowanej / 166
2.9.1 Ogólna charakterystyka wyznaczania mocy szczytowej i zapotrzebowanej / 166
2.9.2 Budynki mieszkalne / 168
2.9.2.1 Statystyczna metoda wyznaczania współczynnika jednoczesności / 170
2.9.2.2 Wyznaczanie współczynnika jednoczesności szczytów dla układów złożonych / 175
2.9.3 Budynki użyteczności publicznej / 179
2.9.3.1 Wyznaczanie mocy szczytowych w elementach sieci osiedlowej / 182
2.10 Układy pomiarowe do rozliczeń zużytej energii elektrycznej / 183
2.10.1 Układy pomiarowe / 183
2.10.2 Dobór przekładników prądowych do układów pomiarowych półpośrednich / 193
2.10.3 Dobór przekładników napięciowych do układów pomiarowych / 202
2.11 Wybrane zagadnienia dotyczące projektowania instalacji elektrycznych / 207
2.12 Uproszczony projekt instalacji elektrycznych piwnic lokatorskich w budynku wielorodzinnym / 222
2.13 Uproszczony projekt zasilania szafek zasilania jachtów w jachtowym porcie śródlądowym / 229
2.14 Uproszczony projekt automatyki priorytetu w instalacji domowej / 234

3. Sieciowe urządzenia zasilające / 237
3.1 Rozdzielnice niskiego napięcia / 237
3.1.1 Przewody szynowe / 256
3.2 Stacje transformatorowe SN/nn / 276
3.3 Dobór stacji transformatorowej / 299
3.4 Zabezpieczenia transformatorów średniego napięcia / 303
3.5 Zabezpieczenie transformatorów po stronie niskiego napięcia / 310
3.6 Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych pod względem ochrony ppoż. / 311
3.7 Optymalizacja położenia pojedynczej stacji transformatorowej / 322

4. Linie elektroenergetyczne niskich i średnich napięć / 333
4.1 Linie kablowe / 333
4.2 Linie napowietrzne / 366
4.2.1 Wymagania oraz elementy konstrukcji / 366
4.2.2 Wymagania dla linii z przewodami pełnoizolowanymi oraz z przewodami niepełnoizolowanymi / 378
4.3 Ochrona odgromowa linii kablowych i napowietrznych / 388
4.4 Przejście z układu TN-C na układ TN-C-S (rozdział przewodu PEN na przewód PEN oraz przewód N) / 389
4.5 Mechanika przewodów linii napowietrznych / 393
4.6 Siły działające na słupy oraz na posadowiane słupów / 440
4.7 Przykłady uproszczonych projektów linii elektroenergetycznych nn oraz SN / 454
4.7.1 Uproszczony projekt przyłącza kablowego SN do elektroenergetycznej linii napowietrznej SN do zasilania słupowej kablowej stacji transformatorowej SN/nn / 454
4.7.2 Uproszczony projekt rozbudowy elektroenergetycznej linii napowietrzno-kablowej / 467
4.7.3 Uproszczony projekt obiektowej elektroenergetycznej sieci kablowej SN / 479
4.7.4 Uproszczony projekt rozbudowy elementu elektroenergetycznej sieci kablowej SN / 488
4.7.5 Uproszczony projekt przyłącza napowietrznego do linii elektroenergetycznej 3x230/400 V / 495
4.7.6 Uproszczony projekt przyłącza kablowego do elektroenergetycznej linii napowietrznej / 501

5. Zwarcia / 509
5.1 Obliczanie zwarć. Początkowy prąd zwarciowy / 509
5.2 Parametry elementów obwodu zwarciowego / 513
5.2.1 Parametry zwarciowe systemu elektroenergetycznego / 513
5.2.2 Parametry zwarciowe pozostałych elementów obwodu zwarciowego / 514
5.3 Obliczanie prądów zwarciowych / 519
5.3.1 Prąd zwarciowy udarowy / 519
5.3.2 Prąd zwarciowy wyłączeniowy / 520
5.3.3 Prąd zwarciowy zastępczy cieplny / 521
5.4 Udział silników w prądzie zwarciowym / 528
5.5. Praktyczne aspekty obliczania zwarć metodą składowych symetrycznych / 533
5.5.1. Podstawy i matematyczne przekształcenia / 533
5.5.1.1. Wybrane zagadnienia algebry liniowej / 533
5.5.1.2. Podstawy matematyczne teorii składowych symetrycznych / 544
5.5.1.3. Podstawowe twierdzenia dotyczące metody składowych symetrycznych / 548
5.5.2. Praktyczne zastosowanie metody składowych symetrycznych / 549
5.5.2.1. Zwarcie jednofazowe z ziemią / 549
5.5.2.2. Dwufazowe zwarcie z ziemią / 550
5.5.2.3. Zwarcie trójfazowe symetryczne / 552
5.5.2.4. Praktyczne aspekty stosowania metody składowych symetrycznych / 553

6. Dobór przewodów i ich zabezpieczeń / 561
6.1 Dobór przewodów w instalacjach elektrycznych / 561
6.1.1 Nagrzewanie kabli i przewodów / 561
6.1.2 Zasady doboru przewodów i kabli w instalacjach elektrycznych / 567
6.1.3 Dobór przewodów na długotrwałą obciążalność i przeciążalność prądową / 568
6.1.4 Sprawdzenie dobranych przewodów lub kabli na warunki zwarciowe / 580
6.1.5 Sprawdzenie dobranych przewodów lub kabli na warunek spadku napięcia / 589
6.1.6 Sprawdzenie dobranych przewodów na spadek napięcia przy rozruchu silników / 592
6.1.7 Sprawdzenie dobranych przewodów z warunku samoczynnego wyłączenia / 594
6.1.8 Przewody ochronne / 597
6.1.9 Wyznaczanie przekroju przewodu neutralnego w obwodach zasilających odbiorniki nieliniowe / 603
6.1.10 Dobór przewodów do zasilania urządzeń, które muszą funkcjonować w czasie pożaru / 607
6.2 Dobór zabezpieczeń / 621
6.2.1 Zasady zabezpieczania przetężeniowego / 621
6.2.2 Zabezpieczenia przewodów / 622
6.2.3 Wymagania zwarciowe stawiane zabezpieczeniom / 629
6.2.4 Zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków łukowych / 636
6.3 Zabezpieczanie silników / 640
6.3.1 Zabezpieczenie zwarciowe / 640
6.3.2 Zabezpieczenie bezpiecznikiem topikowym / 640
6.3.3 Zabezpieczenie przeciążeniowe / 642
6.3.4 Zabezpieczenie zanikowe / 643
6.4 Selektywność zabezpieczeń / 651
6.4.1 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu bezpieczników topikowych / 651
6.4.2 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu bezpiecznika topikowego z wyłącznikiem nadprądowym / 653
6.4.3 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu dwóch wyłączników nadprądowych / 657
6.4.4 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu dwóch wyłączników różnicowoprądowych / 660
6.5 Zabezpieczenie przewodów połączonych równolegle / 666

7. Układy i urządzenia zasilania rezerwowego, awaryjnego i gwarantowanego / 679
7.1 Samoczynne załączanie rezerwy SZR / 679
7.2 SZR sieć/sieć / 680
7.3 Źródła zasilania gwarantowanego i awaryjnego oraz zasady ich doboru / 695
7.3.1 Zasilacze bezprzerwowe (UPS) / 695
7.3.2 UPS pracujący w trybie VFD (off-line) / 697
7.3.3 UPS pracujący w trybie VI (line interactive – sieciowo interaktywny) / 698
7.3.4 UPS pracujący w trybie VFI (on-line) / 698
7.3.5 Układy redundantne UPS / 700
7.3.6 Karta synchroniczna X-Slot Hot Sync – instalacja i oprzewodowanie / 704
7.3.7 Hot SyncTM – system pracy równoległej UPS Powerware / 704
7.3.8 Technologia Hot SyncTM – zasada działania / 706
7.3.9 ABMTM (Advanced Battery Management) – system nieciągłego ładowania baterii / 709
7.3.10 Dobór mocy zasilacza UPS / 712
7.3.11 Przykłady układów zasilania gwarantowanego o zwiększonej niezawodności / 716
7.4 Problemy z zasilaniem i rozwiązania UPS / 721
7.4.1 Wykaz danych technicznych UPS-a deklarowanych przez producenta / 723
7.5 Podstawy funkcjonalne zasilaczy UPS Eaton serii Powerware 727
7.5.1 Funkcje elektryczne / 727
7.5.2 Działanie w warunkach normalnych / 728
7.5.3 Przerwa w zasilaniu sieciowym/praca autonomiczna z akumulatorów / 728
7.5.4 Przerwa normalna/ładowanie baterii / 728
7.5.5 Przełączenie na wewnętrzny tor obejściowy – włączony przełącznik statyczny / 728
7.5.6 Przełączenie na pracę normalną UPS-a / 729
7.5.7 Podwójne źródła energii w zasilaczach UPS / 729
7.5.8 Falownik / 729
7.5.9 Prostownik / 730
7.6 Opis pracy UPS-a w technologii beztransformatorowej / 734
7.6.1 Budowa wewnętrzna systemu UPS / 734
7.6.2 Tryby pracy / 734
7.6.3 Ręczny przełącznik toru obejściowego EBS / 737
7.6.4 Ręczny przełącznik toru obejściowego MBS / 738
7.7 Algorytm doboru zasilaczy UPS / 746
7.7.1 Algorytm postępowania / 746
7.7.2 Procedura doboru zasilaczy UPS / 748
7.7.3 Wybór UPS-a / 752
7.8 Zasilacze dc – siłownie telekomunikacyjne (STK) / 757
7.9 Baterie akumulatorów / 764
7.9.1 Baterie kwasowo-ołowiowe / 764
7.9.2 Budowa akumulatora bezobsługowego VRLA / 765
7.9.3 Akumulatory litowo-jonowe (Li-ion) / 766
7.10 Porównanie baterii klasycznych VLA i baterii z regulowanym zaworem VRLA / 771
7.10.1 Porównanie baterii VRLA w wykonaniu AGM i żelowych / 771
7.10.2 Zastosowania akumulatorów VRLA / 773
7.10.3 Ładowanie baterii / 773
7.10.4 Rozładowanie baterii / 774
7.10.5 Warunki pracy akumulatorów VRLA / 775
7.10.6 Procesy cieplne w akumulatorach VRLA / 776
7.10.7 Problemy występujące przy eksploatacji akumulatorów VRLA / 776
7.10.8 Składowanie / 777
7.11 Dobór baterii akumulatorów do zasilacza UPS / 778
7.11.1 Elementy wpływające na dobór baterii akumulatorów / 778
7.12 Wymagania techniczne wyboru baterii akumulatorów (diagram) / 781
7.13 Dobór baterii do systemu UPS / 782
7.14 Dobór wentylacji pomieszczenia systemu baterii VRLA / 795
7.14.1 Lista kontrolna systemu wentylacji baterii VRLA / 795
7.14.2 Obliczanie wentylacji przedziału bateryjnego UPS / 797
7.14.3 Obliczenia wentylacji pomieszczenia baterii VRLA / 799
7.14.4 Wyznaczenie bezpiecznej odległości od źródeł inicjacji wybuchu / 802
7.15 Zespoły prądotwórcze (ZP) / 803
7.15.1 Dobór mocy zespołu prądotwórczego / 810
7.15.2 Tandem UPS – zespół prądotwórczy / 814
7.15.3 Rodzaje mocy zespołów prądotwórczych / 816
7.15.4 Układy współpracy ZP z siecią elektroenergetyczną / 819
7.15.4.1 SZR sieć/ZP / 819
7.15.4.2 Ręczny przełącznik sieć/ZP / 819
7.15.4.3 Automatyka SZR sieć/ZP z układem obejściowym / 820
7.15.4.4 Ochrona przeciwprzepięciowa w instalacjach napięcia awaryjnego i gwarantowanego / 820
7.15.5 Wymagania dotyczące instalowania zespołów prądotwórczych / 825
7.15.5.1 Warunki przyłączania / 825
7.15.5.2 Warunki zabudowy / 825
7.15.5.3 Projekt budowlany instalacji / 825
7.15.5.4 Instrukcja ruchu i eksploatacji zespołu prądotwórczego (współpracy z siecią energetyki zawodowej) / 826
7.15.5.5 Odbiór techniczny / 827
7.15.6 Przykładowa instrukcja współpracy ruchowej zespołu prądotwórczego z siecią elektroenergetyczną / 828
7.15.7 Uproszczony projekt tymczasowego zasilania osiedla mieszkaniowego z wykorzystaniem mobilnego zespołu prądotwórczego / 836

8. Kompensacja mocy biernej / 843
8.1 Wstęp / 843
8.2 Kompensacja mocy biernej indukcyjnej / 858
8.2.1 Wiadomości podstawowe / 858
8.2.2 Dobór baterii do kompensacji mocy biernej indukcyjnej / 867
8.2.3 Zasady przyłączania baterii kondensatorów do stacji transformatorowych pracujących z automatyką SZR / 874
8.2.4 Kompensacja mocy biernej podczas zasilania obiektów ze źródła awaryjnego / 886
8.3 Kompensacja mocy biernej pojemnościowej / 887

9. Zasilanie terenu budowy i rozbiórki / 891

10. Zasilanie tymczasowe imprezy masowej / 905

11. Wymagania stawiane obiektom budowlanym łączności – zasilanie / 919

12. Zasilanie oświetlenia ulicznego / 925

13. Ochrona przeciwporażeniowa (zagadnienia wybrane) / 949
13.1 Działanie prądów na organizmy żywe / 949
13.2 Ochrona przeciwporażeniowa przy napięciu U ≤ 1 kV / 956
13.2.1 Ochrona podstawowa / 959
13.2.2 Ochrona przy uszkodzeniu / 959
13.2.2.1 Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TN / 960
13.2.2.2 Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TT / 964
13.2.2.3 Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach IT / 965
13.2.3 Wyłącznik różnicowoprądowy 976
13.2.4 Ochrona przeciwporażeniowa w sieciach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 980
13.2.5 Przewody PEN i PE w liniach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 983
13.2.6 Uziemienia w sieciach TN i TT / 983
13.2.7 Punkty neutralne sieci niskiego napięcia łączone z uziomami stacji zasilających / 1002
13.2.8 Połączenia wyrównawcze ochronne / 1008
13.2.9 Zasilanie urządzeń w strefach nieobjętych połączeniami wyrównawczymi / 1015
13.3 Ochrona przeciwporażeniowa przy zasilaniu z zespołu prądotwórczego (ZP) / 1018
13.4 Ochrona przeciwporażeniowa w układach zasilania gwarantowanego UPS / 1025
13.5 Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym (zagadnienia wybrane) / 1032
13.5.1 Instalacje elektryczne w pomieszczeniach kąpielowych oraz baseny pływackie i inne / 1032
13.5.2 Ochrona przeciwporażeniowa w obiektach szpitalnych / 1037
13.5.2.1 Pomieszczenia użytkowane medycznie / 1038
13.5.2.2 Koncepcja ochrony przeciwporażeniowej / 1039
13.5.2.3 Układ IT / 1039
13.5.2.4 Elektryczność statyczna / 1042
13.5.2.5 Ochrona przeciwprzepięciowa / 1042
13.5.2.6 Pola elektromagnetyczne (PEM) / 1043
13.5.3 Ochrona przeciwporażeniowa w obiektach szpitalnych / 1047
13.6 Ochrona przeciwporażeniowa przy napięciu U > 1 kV / 1054

14. Badania instalacji elektrycznych niskiego napięcia (zagadnienia wybrane) / 1061
14.1 Rodzaj i terminy badań / 1061
14.1.1 Wymagania określone w normie PN-HD 60364-6 / 1062
14.1.2 Wymagania odnośnie dokładności pomiarów / 1064
14.1.3 Prawna kontrola metrologiczna / 1067
14.1.4 Kontrola stanu instalacji elektrycznych niskiego napięcia / 1069
14.1.5 Częstość wykonywania okresowych badań na terenach budowy / 1070
14.2 Próba ciągłości połączeń / 1070
14.3 Pomiary rezystancji izolacji / 1072
14.4 Badanie samoczynnego wyłączenia w instalacjach / 1075
14.4.1 Badanie samoczynnego wyłączenia zwarcia w instalacjach z zabezpieczeniami zwarciowymi bez wyłączników różnicowoprądowych / 1078
14.5 Ogólne warunki wykonywania badań instalacji z wyłącznikami różnicowoprądowymi / 1080
14.6 Pomiar prądów upływowych w instalacji elektrycznej / 1084
14.7 Pomiar rezystancji podłogi i ścian / 1084
14.8 Spadek napięcia / 1086
14.9 Pomiar rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu / 1086
14.10 Badania zespołów prądotwórczych (ZP) / 1090
14.11 Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla transformatorów elektroenergetycznych / 1097
14.12 Pomiary eksploatacyjne baterii kondensatorów statycznych w układach kompensacji mocy biernej o napięciu znamionowym do 1kV / 1100
14.13 Pomiary eksploatacyjne urządzeń napędowych o napięciu znamionowym do 1 kV / 1102
14.14 Badanie ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania w obwodach zasilanych przez UPS / 1102
14.15 Badanie i pomiary baterii akumulatorów / 1106
14.16 Wybrane pomiary kabli elektroenergetycznych / 1110
14.17 Zmiany wymagań wprowadzone przez normę PN-HD 60364-6:2019-12P / 1112
14.18 Konserwacja i sprawdzanie LPS / 1114
14.19 Sprawdzanie natężenia i rodzaju oświetlenia w pomieszczeniach / 1118
LITERATURA / 1120

Spis treści - tom 2

ZAŁĄCZNIKI / 5
Załącznik 1 Tabele doboru kabli i przewodów / 7
Załącznik 2 Symbole graficzne stosowane w schematach elektrycznych i mapach geodezyjnych (wybrane) / 39
Załącznik 3 Tabele rezystancji i reaktancji transformatorów, linii napowietrznych i kabli (wybranych) / 54
Załącznik 4 Przegląd i kontrola instalacji elektrycznych i instalacji (urządzeń) piorunochronnych w budynku / 58
Załącznik 5 Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami elementów manipulacyjnych / 73
Załącznik 6 Wybrane definicje z zakresu elektryki / 78
Załącznik 7 Zasady udzielania świadectw kwalifikacyjnych D i E oraz wymagania prawne w zakresie bhp przy urządzeniach energetycznych / 87
Załącznik 8 Charakterystyki wybranych aparatów elektrycznych / 103
Załącznik 9 Prawne aspekty wykonywania pomiarów ochronnych / 122
Załącznik 10 Tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania / 133
DODATKI / 143
Dodatek 1 Ochrona odgromowa obiektów budowlanych oraz ochrona przepięciowa w instalacjach elektrycznych obiektów budowlanych (zagadnienia wybrane) / 145
Dodatek 2 Wzajemne sytuowanie obiektów budowlanych i sieci elektroenergetycznych / 209
Dodatek 3 Podstawy projektowania ogrzewania elektrycznego / 251
Dodatek 4 Instalacje elektryczne w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem oraz wentylacja w pomieszczeniach ładowania akumulatorów / 284
Dodatek 5 Podstawy teorii pożaru / 318
Dodatek 6 Definicje i wymagania dla stref pożarowych w budynku / 335
Dodatek 7 Zasilanie budynków w energię elektryczną w czasie pożaru / 350
Dodatek 8 Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu. Metodyka konstruowania. Zagrożenia przez wyłącznik EPO zasilacza UPS oraz ich neutralizacja / 378
Dodatek 9 Oświetlenie awaryjne w budynkach oraz wymagania dotyczące zasilania awaryjnego w tunelach komunikacyjnych / 408
Dodatek 10 Zasady oprzewodowywania i doboru zabezpieczeń ograniczników przepięć (SPD) / 447
Dodatek 11 Zasady projektowania sterowań instalacjami do odprowadzania dymu i ciepła / 458
Dodatek 12 Ochrona pożarowa kanałów i tuneli kablowych / 482
Dodatek 13 Zasilanie pompowni przeciwpożarowych / 508
Dodatek 14 Wyłącznik selektywny / 526
Dodatek 15 Wymagania dla kabli i przewodów wynikające z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011(CPR) / 542
Dodatek 16 Zasady wprowadzania do obrotu i stosowania obiektach budowlanych urządzeń przeciwpożarowych / 556
Dodatek 17 Elektryczne instalacje tymczasowe rozwijane przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej / 564
Dodatek 18 Elementy fotowoltaiki / 581

W czasie panującego obecnie boomu na instalacje fotowoltaiczne bardzo często preferowanym miejscem ich montażu są dachy budynków. Jest to rozwiązanie logiczne, dachy są bowiem w niedużym stopniu narażone na zacienienie przez inne budynki czy roślinność, dzięki czemu można uzyskać zwiększoną produkcję energii. Dachy są też najczęściej przestrzenią niezagospodarowaną i ich wykorzystanie nie wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów w postaci dzierżawy gruntu itp., a jednocześnie nie są one dostępne dla osób trzecich, co, jak pokazuje doświadczenie rynkowe, istotnie wpływa na bezpieczeństwo montowanych urządzeń.

Trend wzrostowy wykorzystywania energii słonecznej będzie się utrzymywał przez długie lata. Biorąc więc pod uwagę przewidywane masowe powstawanie instalacji PV, kluczowe znaczenie, zwłaszcza w przypadku montażu na dachach płaskich, będzie miało zapewnienie ich wysokiej jakości i bezpieczeństwa użytkowania.

Dotychczas wiedzę nt. wymagań dla instalacji PV czerpano z zaleceń firm ubezpieczeniowych czy instrukcji producentów podkonstrukcji. Były one jednak często niepełne, niespójne, nieuzasadnione, a czasem wręcz powodowały zagrożenie.

W obliczu braku regulacji prawnych oraz norm jednoznacznie określających kryteria oceny wykonywania instalacji fotowoltaicznych na dachach płaskich, Stowarzyszenie Wykonawców Dachów Płaskich i Fasad DAFA podjęło inicjatywę stworzenia wytycznych, w których zebrana zostanie wiedza techniczna niezbędna do prawidłowego i bezpiecznego zaprojektowania oraz wykonania instalacji PV. W tym celu w Stowarzyszeniu powstała Grupa Tematyczna Fotowoltaika, a prace nad wytycznymi rozpoczął zespół ekspertów reprezentujących zarówno producentów i wykonawców, jak i środowisko naukowe.

Wytyczne zostały opracowane pod redakcją merytoryczną mgr. inż. Karola Miazio (Asekom).
Publikacja powstała przy współpracy dr hab. inż. Arkadiusza Węglarza, prof. uczelni – wybitnego eksperta w zakresie efektywności energetycznej budynków, doradcy zarządu ds. gospodarki niskoemisyjnej w Krajowej Agencji Poszanowania Energii, profesora uczelni na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej.

Zespół redakcyjny tworzą: Artur Bogucki (CW Lundberg), Bartosz Bogucki (GOLDBECK SOLAR), Jakub Całka (Izodach), Jacek Czyż (Bauder), Michał Dąbrowski (Balex Metal), Maciej Drobczyk (IBC Solar), Aneta Sacharczuk-Otto (Sika) i Maciej Urbanek (Sika).

W opracowywaniu wytycznych uczestniczyli również: Artur Kocioł (SFS Group), Grzegorz Krawczyk (IBC Solar), Maciej Kulawik (GOLDBECK SOLAR), Rafał Księżopolski (Balex Metal) i Jacek Stankiewicz (Ejot).

Eksperci DAFA położyli bardzo duży nacisk na wyjaśnienie charakterystyki materiałów stosowanych do budowy dachów, tak aby zarówno zalecenia projektowe, jak i wykonawcze były jak najbardziej zrozumiałe dla Czytelników, mając na uwadze zróżnicowany poziom wiedzy uczestników procesu powstawania instalacji.

Wytyczne stanowią merytoryczne wsparcie dla: wykonawców, instalatorów, inspektorów, inwestorów, producentów, projektantów, ubezpieczycieli oraz każdej osoby zainteresowanej tą tematyką.

Niniejszym przekazujemy w Państwa ręce pierwsze tego typu opracowanie w Polsce, przygotowane przez specjalistów w swoich dziedzinach, mając nadzieję, że dzięki zawartej w nim wiedzy w dużym stopniu wpłynie ono na zwiększenie świadomości oraz przyczyni się do wzrostu bezpieczeństwa realizowanych inwestycji.

Po dwudziestu pięciu latach nowe, gruntownie zmienione polskie wydanie cieszącej się ogromnym powodzeniem „Sztuki elektroniki”, powszechnie uznanej za najlepszy podręcznik, a zarazem vademecum projektowania analogowych i cyfrowych układów elektronicznych. Poprzednie wydania tej książki,  przetłumaczono na osiem języków i trafiły do ponad miliona nabywców na całym świecie. Sztuki elektroniki autorzy uczą, pokazując metody stosowane w praktyce przez inżynierów projektantów układów elektronicznych. Połączenie podstawowych praw, zasad opartych na doświadczeniu oraz niematematycznego ujęcia tematu ułatwia Czytelnikom zrozumienie, dlaczego i jak dany układ działa.

Po dwudziestu pięciu latach nowe, gruntownie zmienione polskie wydanie cieszącej się ogromnym powodzeniem „Sztuki elektroniki”, powszechnie uznanej za najlepszy podręcznik, a zarazem vademecum projektowania analogowych i cyfrowych układów elektronicznych. Poprzednie wydania tej książki,  przetłumaczono na osiem języków i trafiły do ponad miliona nabywców na całym świecie. Sztuki elektroniki autorzy uczą, pokazując metody stosowane w praktyce przez inżynierów projektantów układów elektronicznych. Połączenie podstawowych praw, zasad opartych na doświadczeniu oraz niematematycznego ujęcia tematu ułatwia Czytelnikom zrozumienie, dlaczego i jak dany układ działa. 

Nowy, zaktualizowany Poradnik Inżyniera Elektryka przeznaczony dla profesjonalistów, którzy projektują, nadzorują lub zajmują się utrzymaniem instalacji elektrycznych. Ponad 660 stron praktycznej wiedzy o nowoczesnych, bezpiecznych i efektywnych rozwiązaniach elektrycznych, w zgodzie z międzynarodowymi normami.

W nowej odsłonie Poradnika Inżyniera Elektryka można znaleźć rozwiązania techniczne, zgodne z najnowszymi normami międzynarodowymi IEC. Publikacja ta została wzbogacona, między innymi, o:

- szczegółowe opisy i rodzaje prosumenckich instalacji elektrycznych zgodnych z normą IEC 60364-8-82
- zmiany związane z integracją produkcji energii słonecznej na własne potrzeby
- ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym w instalacjach prosumenkich
- dobór wyłączników RCD w obecności prądów upływowych DC
- trendy w sektorze e-mobility
- rodzaje, działanie i infrastruktura pojazdów elektrycznych
- integracja urządzeń zasilających pojazdy elektryczne z istniejącą infrastrukturą

Spis treści

Ogólne zasady projektowania instalacii elektrycznej
Dowiesz się:
- O jakie normy oprzeć się podczas projektowania?
- Jak wykonać badania instalacji?
- Jak określić pobór mocy instalacji?

Podłączenie do sieci dystrybucyjnej średniego napięcia SN
Dowiesz się:
- O jakie normy oprzeć się podczas projektowania?
- Jak wykonać badania instalacji?
- Jak określić pobór mocy instalacji?

Podłączenia do sieci rozdzielczej nn
Dowiesz się:
- Jakie wartości napięcia sieci stosowane są w różnych krajach?
- Jakie stosuje się w nich układy sieci?

Przewodnik wyboru architektury SN i nn
Dowiesz się:
- Jak wygląda proces wyboru architektury rozdziału energii SN i nn?
- W jaki sposób optymalizować instalację na etapie projektowania?
- Jak wyglądają procesy doboru i optymalizacji w przykładowej instalacji?

Dytrybucja nn
Dowiesz się:
- Jakie są kryteria wyboru układów TT, TN i IT?
- Jaki mają wpływ prądy harmoniczne na wybór szynoprzewodów?
- Jakie czynniki zewnętrzne wpływają na wybór elementów instalacji?

Ochrona przeciwporażeniowa i przeciwpożarowa
Dowiesz się:
- Jakie niebezpieczeństwo wiąże się z porażeniem elektrycznym?
- W jaki sposób zapewnić ochronę przed porażeniem?
- W jaki sposób unikać pożarów pochodzenia elektrycznego?

Dobór i zabezpieczenia przewodów
Dowiesz się:
- Jak określić najmniejszy dopuszczalny przekrój przewodów?
- W jaki sposób zweryfikować wytrzymałość kabli w warunkach zwarcia?
- Jak dobrać i zabezpieczyć przewód neutralny?

Aparatura rozdzielcza nn: funkcje i dobór
Dowiesz się:
- Jakie są podstawowe funkcje aparatury rozdzielczej nn?
- W jaki sposób dobrać aparaturę rozdzielczą?
- Dlaczego wykonywać przeglądy aparatury niskiego napięcia?

Ochrona przed przepięciami
Dowiesz się:
- Jaki wpływ mają przepięcia spowodowane wyładowaniami atmosferycznymi na instalacje elektryczne?
- Jak wybrać system ochrony odgromowej budynku?
- Jak zaprojektować system ochrony instalacji elektrycznej?

Efektywność energetyczna i prosument w dystrybucji energii elektrycznej
Dowiesz się:
- W jaki sposób normy międzynarodowe regulują efektywność energetyczną w dystrybucji energii elektrycznej?
- Jak wybrać odpowiednie przyrządy pomiaru elektrycznego?
- W jaki sposób można zarządzać obciążeniem?
- Co oznacza konsumpcja własna?
- Jakie są rodzaje prosumenckich instalacji elektrycznych?

Korekta współczynnika mocy
Dowiesz się:
- Dlaczego warto korygować współczynnik mocy?
- Jak korygować współczynnik mocy?
- Jak ustalić optymalny poziom kompensacji?

Zarządzanie harmonicznymi
Dowiesz się:
- Czym są harmoniczne i jaka jest przyczyna ich występowania?
- Które harmoniczne muszą być monitorowane i tłumione?
- Jakie są najważniejsze skutki występowania harmonicznych w instalacjach elektrycznych?

Charakterystyka poszczególnych źródeł i odbiorników
Dowiesz się:
- W jaki sposób zabezpieczyć zespół generatora nn i obwodów odpływowych?
- Jaka jest dostępność i jakość zasilania bezprzerwowego (UPS)?
- Czym cechują się poszczególne technologie lamp?

Instalacje fotowoltaiczne
Dowiesz się:
- Jakie są największe zalety energii fotowoltaicznej?
- Na czym polega efekt fotowoltaiczny?
- Jak zapewnić bezpieczeństwo systemu PV?

Obiekty mieszkalne oraz inne obiekty specjalne
Dowiesz się:
- Jak wygląda sieć energetyczna w obiekcie mieszkalnym?
- Jakie wymagania stawia się instalacjom w łazienkach?
- Jakie istnieją zalecenia mające zastosowanie do specjalnych obiektów?

Przewodnik EMC
Dowiesz się:
- W jaki sposób konstruować uziemienia?
- Na czym polegają mechanizmy sprzężenia elektromagnetycznego?

Pomiary
Dowiesz się:
- W jaki sposób zastosować pomiary i monitorowanie parametrów sieci?
- Jak alokować koszty i sprawdzać rachunki?

Elektromobilność
Dowiesz się:
- Jakie są główne trendy w segmencie pojazdów elektrycznych?
- Jak wygląda architektura projektu to ładowania pojazdów elektrycznych?
- Jak poprawić efektywność ładowania z wykorzystaniem inteligentnych algorytmów?

Poradnik Inżyniera Elektryka został stworzony dla profesjonalistów, którzy projektują, nadzorują lub utrzymują instalacje elektryczne, ale także dla konsumentów, którzy chcą być na bieżąco z postępem technologicznym. W środku dokumentu znajdziesz wiele praktycznej wiedzy na temat nowoczesnych, bezpiecznych i efektywnych rozwiązań elektrycznych, zgodnych z międzynarodowymi normami, takimi jak IEC60364.

If you‘re a student on an MBA or management course, you‘ll be expected to demonstrate a knowledge of a range of models. This textbook collects together the 45 models most likely to be required, summarized in a standard format.

• Wydanie ‏ : ‎ 1. dodruk 2008
• Język ‏ : ‎ Angielski
• Długość wersji drukowanej ‏ : ‎ 230 str.
• ISBN-13 ‏ : ‎ 978-0566081378
• Waga produktu ‏ : ‎ 431 g
• Wymiary ‏ : ‎ 16.89 x 1.4 x 21.59 cm

Okazuje się, że z naszą książką staje się to możliwe dla KAŻDEGO, nawet całkowicie początkującej osoby w tej tematyce. Tytuł naszej książki to nie chwyt marketingowy jak bywa to w przypadku niektórych publikacji na rynku wydawniczym. Naszym podstawowym celem to właśnie pomoc dla początkujących, za to także zaawansowane osoby również znajdą dla siebie ciekawe rozdziały. Co ważne, co potwierdzają także sami czytelnicy w mailach pisanych do nas. Książka nasza nie jest o mikrokontrolerach AVR. Książka jest o nauce programowania w języku C. Natomiast wiedzę zdobytą w trakcie jej czytania i prowadzenia ćwiczeń praktycznych, czytelnicy z powodzeniem wykorzystują podczas programowania innych rodzin mikrokontrolerów i to nie tylko 8-bitowych. Pośród maili pojawiają się takie rodziny jak: PIC, 8051, ARM/STM i inne. To właśnie świadczy o sile i jakości przekazu jaki niesie ze sobą nasza pozycja.

• Producent: Grupa Medium
• Autor: Radosław Lenartowicz
• Rok wydania: 2026
• ISBN: 978-83-64094-79-8
• Liczba stron: 556
• Oprawa: miękka
• Format: 16x23 cm

Spis treści

I. OGÓLNE ZASADY EKSPLOATACJI URZĄDZEŃ INSTALACJI I SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH / 13

1. Określenia / 13

2. Prace eksploatacyjne i pomocnicze / 13

3. Zasady uzyskiwania uprawnień kwalifikacyjnych / 15

4. Dokumentacja techniczna urządzeń elektroenergetycznych / 16

5. Przyjęcie urządzeń elektroenergetycznych do eksploatacji / 18

6. Ocena stanu technicznego urządzeń / 18

II. BUDOWA I EKSPLOATACJA URZĄDZEŃ, INSTALACJI I SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH / 22

1. Urządzenia prądotwórcze, przyłączone do krajowej sieci elektroenergetycznej, bez względu na wysokość napięcia znamionowego / 22
   1.1. Sposoby zabezpieczenia generatorów / 24
   1.2. Dokumentacja techniczna / 26
   1.3. Uruchomienie generatora synchronicznego / 26
   1.4. Eksploatacja generatorów / 27
   1.5. Odłączenie od sieci i zatrzymanie generatora / 33

2. Instalacje i urządzenia o napięciu do 1 kV / 37
   2.1. Wiadomości podstawowe / 37
   2.2. Podział instalacji elektrycznych / 37
   2.3. Systemy instalacji elektrycznych / 38
   2.4. Wymienialność instalacji elektrycznych / 47
   2.5. Wymagania dla instalacji elektrycznych w budynkach / 47
   2.6. Instalacje elektryczne w budynkach mieszkalnych / 48
   2.7. Budowa instalacji elektrycznych w budynkach mieszkalnych / 49
   2.8. Instalacje przemysłowe niskiego napięcia / 58
   2.9. Eksploatacja instalacji elektrycznych / 59
   2.10. Organizacja bezpiecznej pracy przy eksploatacji instalacji elektrycznych / 63

3. Instalacje piorunochronne / 68
   3.1. Wymagania ogólne / 68
   3.2. Ochrona zewnętrzna / 69
   3.3. Ochrona wewnętrzna / 76
   3.4. Informacje techniczne / 80

4. Sieci, urządzenia, instalacje o napięciu nominalnym do 1 kV oraz wyższym od 1 kV / 86
   4.1. Elektroenergetyczne linie napowietrzne / 86
   4.2. Elektroenergetyczne linie kablowe / 110
   4.3. Stacje elektroenergetyczne / 122
   4.4. Transformatory / 131
   4.5. Elektroenergetyczne urządzenia napędowe i przetwornice / 138
   4.6. Baterie akumulatorów i urządzenia prostownikowe / 150

5. Zespoły prądotwórcze o mocy powyżej 50 kW / 157
   5.1. Rodzaje i wykonanie zespołów prądotwórczych / 157
   5.2. Eksploatacja zespołów prądotwórczych / 158
   5.3. Zespoły prądotwórcze przewoźne / 162
   5.4. Zasady obsługi (konserwacji) zespołów prądotwórczych / 163

6. Urządzenia elektrotermiczne / 168
   6.1. Rodzaje i budowa urządzeń elektrotermicznych / 168
   6.2. Eksploatacja urządzeń elektrotermicznych / 170

7. Urządzenia do elektrolizy / 174
   7.1. Zasada działania i budowa urządzeń do elektrolizy / 174
   7.2. Warunki bezpiecznej pracy i eksploatacja urządzeń do elektrolizy / 174

8. Sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego / 179
   8.1. Wykonanie sieci oświetlenia ulicznego / 179
   8.2. Eksploatacja sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego / 181

9. Elektryczna sieć trakcyjna / 184
   9.1. Budowa i wykonanie sieci trakcyjnej / 184
   9.2. Eksploatacja sieci trakcyjnej / 185
   9.3. Prądy błądzące i ochrona urządzeń podziemnych / 189

10. Aparatura kontrolno-pomiarowa, urządzenia i instalacje automatycznej regulacji, sterowania i zabezpieczeń urządzeń i instalacji wymienionych w punktach od II-1 do II-9 (AKPiA) / 192
    10.1. Urządzenia elektryczne do pomiaru i regulacji automatycznej / 192
    10.2. Montaż zestawów automatyki przemysłowej / 193
    10.3. Przyłączanie aparatów i sprzętu / 193
    10.4. Podłączanie aparatury i sprzętu zabudowanych na oddzielnych konstrukcjach wsporczych / 194
    10.5. Instalacje tras obwodów elektrycznych / 194
    10.6. Eksploatacja instalacji i urządzeń AKPiA / 196
    10.7. Warunki montażu czujników dla układów pomiarowych i regulacyjnych / 200

III. PRACE KONTROLNO-POMIAROWE / 208

1. Prace pomiarowe przy instalacjach i urządzeniach elektrycznych / 208
   1.1. Wymagania ogólne / 208
   1.2. Sprawdzenie odbiorcze. Oględziny / 210
   1.3. Badania / 211
   1.4. Sprawdzenie ciągłości przewodów ochronnych / 212
   1.5. Pomiar rezystancji izolacji instalacji elektrycznej / 213
   1.6. Sprawdzenie ochrony przez oddzielenie od siebie obwodów (separacja elektryczna) / 213
   1.7. Pomiar rezystancji izolacji ścian i podłóg / 213
   1.8. Pomiar rezystancji izolacji kabla / 214
   1.9. Kable na napięcia znamionowe do 1 kV / 214
   1.10. Kable na napięcia znamionowe ponad 1 kV / 215
   1.11. Pomiar rezystancji uziemienia / 215
   1.12. Pomiar rezystancji uziemienia metodą techniczną / 215
   1.13. Pomiar rezystancji uziemienia metodą kompensacyjną / 216
   1.14. Pomiar rezystywności gruntu / 216
   1.15. Pomiar prądów upływowych / 217
   1.16. Sprawdzenie polaryzacji / 217
   1.17. Sprawdzenie samoczynnego wyłączenia zasilania / 217
   1.18. Sprawdzenie działania urządzeń ochronnych różnicowoprądowych / 219
   1.19. Sprawdzenie połączeń wyrównawczych / 222
   1.20. Badanie spadków napięcia / 222
   1.21. Badanie funkcjonalności / 222
   1.22. Sprawdzenie wytrzymałości elektrycznej / 222

2. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych przy urządzeniach elektroenergetycznych o napięciu znamionowym do 1 kV i powyżej 1 kV / 235
   2.1. Przepisy / 235
   2.2. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla elektrycznych urządzeń napędowych / 235
   2.3. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla baterii kondensatorów energetycznych / 239
   2.4. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla transformatorów energetycznych / 241
   2.5. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla elektroenergetycznych linii kablowych / 244

3. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla prądnic synchronicznych o napięciu powyżej 1 kV / 248
   3.1. Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń stojana prądnicy zespołu prądotwórczego / 248
   3.2. Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń wzbudzenia prądnicy wzbudzonej / 249
   3.3. Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń wzbudzenia prądnicy niewzbudzonej / 249

4. Zakresy, metody i terminy wykonywania badań / 252
   4.1. Budynki mieszkalne oraz użyteczności publicznej / 252
   4.2. Zakłady przemysłowe / 254
   4.3. Pomieszczenia zagrożone wybuchem / 257
   4.4. Urządzenia rozdzielcze / 259
   4.5. Stacje elektroenergetyczne / 260
   4.6. Baterie kondensatorów o napięciu do 1 kV / 261
   4.7. Transformatory / 263
   4.8. Narzędzia ręczne o napędzie elektrycznym i elektryczne urządzenia ruchome / 264

5. Zasady wykonywania i eksploatacji rozliczeniowych układów pomiarowych / 271
   5.1. Wymagania ogólne / 271
   5.2. Tablice licznikowe / 272
   5.3. Liczniki / 273
   5.4. Przekładniki prądowe i napięciowe / 273
   5.5. Układy pomiarowe pośrednie i półpośrednie / 274
   5.6. Układy pomiarowe bezpośrednie / 275
   5.7. Układ kontrolny obecności napięcia / 275
   5.8. Układ Samoczynnego Załączania Rezerwy / 275
   5.9. Zespoły prądotwórcze / 276
   5.10. Uzgadnianie i zatwierdzanie dokumentacji projektowej / 276

IV. OCHRONA PRZECIWPORAŻENIOWA W URZĄDZENIACH, INSTALACJACH I SIECIACH ELEKTRYCZNYCH / 280

1. Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym w urządzeniach elektroenergetycznych do 1 kV / 280
   1.1. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim / 297
   1.2. Ochrona przy uszkodzeniu (przed dotykiem pośrednim) / 299
   1.3. Ochrona przez zastosowanie samoczynnego wyłączenia zasilania / 299
   1.4. Ochrona przez zastosowanie urządzeń II klasy ochronności / 311
   1.5. Ochrona przez zastosowanie izolowania stanowiska / 312
   1.6. Ochrona przez zastosowanie separacji elektrycznej / 313
   1.7. Ochrona przez zastosowanie nieuziemionych połączeń wyrównawczych miejscowych / 314
   1.8. Ochrona strefowa w pomieszczeniach wyposażonych w wannę lub prysznic / 315

2. Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym w urządzeniach elektroenergetycznych o napięciu powyżej 1 kV / 322
   2.1. Sieć elektroenergetyczna wysokiego napięcia jako źródło zagrożenia porażeniowego / 322
   2.2. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim / 323
   2.3. Środki ochrony przed dotykiem pośrednim (przy uszkodzeniu) / 329
   2.4. Łączenie uziemień urządzeń wysokiego i niskiego napięcia / 334
   2.5. Wymagania dla uziemień obiektów elektroenergetycznych wysokiego napięcia / 336
   2.6. Wymagania szczegółowe dotyczące uziemienia wybranych elementów stacji / 338
   2.7. Parametry elektryczne typowych rozwiązań technicznych stanowisk izolacyjnych i powłok elektroizolacyjnych / 339

3. Ochrona przeciwporażeniowa w obwodach prądu stałego / 343
   3.1. Wymagania ogólne / 343
   3.2. Układy sieci prądu stałego / 345
   3.3. Zagrożenia korozyjne w obwodach prądu stałego / 346
   3.4. Zalecane środki ochrony przeciwporażeniowej / 347

V. OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA W URZĄDZENIACH, INSTALACJACH I SIECIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH / 350

VI. SPOSOBY UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY OSOBOM PORAŻONYM PRĄDEM ELEKTRYCZNYM I POPARZONYM / 359

1. Działanie prądu elektrycznego na organizm człowieka / 359

2. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV / 360

3. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu powyżej 1 kV / 363

4. Czynności po uwolnieniu porażonego spod działania prądu elektrycznego / 363
   4.1. Sztuczne oddychanie / 366
   4.2. Pośredni masaż serca / 369
   4.3. Pierwsza pomoc przedlekarska przy innych obrażeniach ciała / 371

VII. ORGANIZACJA BEZPIECZNEJ PRACY PRZY EKSPLOATACJI URZĄDZEŃ, INSTALACJI I SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH / 374

1. Zasady organizacji pracy / 374

2. Bezpieczeństwo wykonywania prac przy urządzeniach elektrycznych / 380

3. Organizacja prac pod napięciem – PPN / 384

4. Etapy prac pod napięciem – PPN / 385

5. Sprzęt ochronny i narzędzia pracy / 387

6. Bezpieczeństwo i higiena pracy / 397

VIII. INSTALACJE ELEKTRYCZNE W OBIEKTACH ZAGROŻONYCH WYBUCHEM I POŻAREM / 406

1. Wymagania ogólne / 406

2. Podział urządzeń przeciwwybuchowych / 407

3. Strefy zagrożenia wybuchem / 408

4. Dobór urządzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem / 410

5. Instalowanie urządzeń w strefach zagrożonych wybuchem / 412

6. Eksploatacja urządzeń w strefach zagrożonych wybuchem / 415
   6.1. Oględziny / 415
   6.2. Przeglądy / 416
   6.3. Konserwacja i naprawy / 418

IX. INSTALACJE ELEKTRYCZNE NA TERENIE BUDOWY / 423

1. Zasilanie w energię elektryczną terenu budowy / 423

2. Zalecany system ochrony przeciwporażeniowej do stosowania na terenie budowy / 424

3. Eksploatacja instalacji i urządzeń elektrycznych na terenie budowy / 427

X. WARUNKI TECHNICZNE, JAKIM POWINNY ODPOWIADAĆ BUDYNKI I ICH USYTUOWANIE / 432

XI. RACJONALNA GOSPODARKA ELEKTROENERGETYCZNA / 439

XII. URZĄDZENIA ENERGOELEKTRONICZNE / 442

XIII. INSTALACJE ELEKTRYCZNE FUNKCJONUJĄCE W WARUNKACH POŻARU / 446

1. Wymagania podstawowe / 446

2. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu / 447

3. Odbiory, próby i badania w instalacjach elektrycznych funkcjonujących w warunkach pożaru / 448

4. Eksploatacja / 449

XIV. INSTALACJE I URZĄDZENIA ELEKTRYCZNE W BUDYNKACH ZAKŁADÓW OPIEKI ZDROWOTNEJ / 452

1. Wymagania podstawowe / 452

2. Klasyfikacja pomieszczeń użytkowanych medycznie / 453

3. Wymagania dla instalacji elektrycznych w budynkach zakładów opieki zdrowotnej / 453

4. Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach medycznych grup 0, 1 i 2 / 455

5. Elektryczność statyczna / 457

6. Eksploatacja – kontrola i konserwacja / 458

7. Klasyfikacja urządzeń elektromedycznych pod względem klas ochronności oraz typy ochrony części aplikacyjnych / 459

XV. INSTALACJE FOTOWOLTAICZNE W BUDOWNICTWIE MIESZKANIOWYM / 462

1. Budowa / 462

2. Eksploatacja instalacji fotowoltaicznej PV / 464

XVI. OŚWIETLENIE ELEKTRYCZNE / 467

1. Informacje podstawowe / 467

2. Eksploatacja urządzeń oświetlenia elektrycznego / 471

XVII. ZADANIA SŁUŻB EKSPLOATACYJNYCH – PODSTAWY BHP W ELEKTROENERGETYCE / 474

1. Zadania osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, sieci, instalacji elektrycznych na stanowisku eksploatacji „E” oraz stanowisku dozoru „D” / 474

2. Prace pomocnicze przy urządzeniach elektroenergetycznych / 478

3. Ogólna instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy dla osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, sieci i instalacji elektrycznych w miejscu pracy / 479

XVIII. PRZEMYSŁOWE MAGAZYNY ENERGII / 485

XIX. BUDOWA I INSTALACJA STACJI ŁADOWANIA (ŁADOWAREK) DO SAMOCHODÓW ELEKTRYCZNYCH / 495

XX. WYKAZ PODSTAWOWYCH PRZEPISÓW OBOWIĄZUJĄCYCH PRZY EKSPLOATACJI I DOZORZE SIECI, INSTALACJI I URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH / 507

1. Ustawy / 507

2. Rozporządzenia / 508

3. Normy / 511

4. Literatura / 536

WYBRANE TERMINY I DEFINICJE / 538
WZORY ŚWIADECTWA KWALIFIKACYJNEGO – GRUPA E I D, ZAŁĄCZNIKI / 550
OZNACZENIA POLSKIE I ANGIELSKIE, SKRÓTY / 556

• Autor: Radosław Lenartowicz
• Rok wydania: 2025
• ISBN: 978-83-64094-79-8
• Liczba stron: 550
• Oprawa: miękka
• Format: 16x23 cm

Opiniodawca prof. dr hab. inż. Brunon Lejdy

Książka wydana pod patronatem miesięcznika „elektro.info”

W związku z dużym zainteresowaniem tematyką wymagań do egzaminu kwalifikacyjnego E i D wśród Czytelników „elektro.info”, redakcja wraz ze Stowarzyszeniem Polskich Energetyków postanowiła wydać książkę „Egzamin kwalifikacyjny”. Pozycja ta wypełnia lukę na rynku księgarskim, ponieważ jest pierwszym podręcznikiem, który zawiera w przystępnej formie wszystkie niezbędne informacje dotyczące eksploatacji urządzeń elektrycznych o napięciu znamionowym do 1 kV, zasady ochrony przeciwporażeniowej powyżej 1 kV, a także omawia zagadnienia wchodzące w zakres egzaminu kwalifikacyjnego.
Powinny z niej skorzystać osoby ubiegające się o dodatkowe kwalifikacje w zakresie eksploatacji i dozoru wymagane przy obsłudze, montażu, konserwacji oraz pomiarach ochronnych.

Wbrew mylnemu przekonaniu (rozpowszechnianemu przez niektóre organizacje naukowo­ techniczne) przy eksploatacji urządzeń elektrycznych o napięciu do 1 kV mogą być zatrudnione osoby nieposiadające wykształcenia elektrycznego, od których wymaga się złożenia egzaminu przed komisją kwalifikacyjną w takim samym zakresie, jaki obejmuje elektryków. Pozycja ta ma ułatwić przyswojenie określonej wiedzy w zakresie eksploatacji urządzeń elektrycznych o napięciu do 1 kV. Forma, w jakiej została napisana, nie pozwala tylko na wyuczenie się pytań i odpowiedzi, ponieważ komisja może zadać pytanie w zupełnie innej formie i poruszające kilka zagadnień. Książka ma dużą wartość dydaktyczną, ponieważ prezentowane odpowiedzi poruszają szersze problemy niż pytania, a czytelnik zmuszony jest do opanowania znacznej ilości materiału, pozwalającej uporządkować posiadaną wiedzę. Należy jednak pamiętać, że jest to rodzaj podręcznika dla samouków i nie może być traktowany jak zestaw testów dający gwarancję zdania egzaminu.

Znaczna część materiału została zilustrowana rysunkami ułatwiającymi zrozumienie istoty ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym oraz zasad poprawnego wykonania pomiarów ochronnych i oceny stanu bezpieczeństwa urządzenia lub instalacji. Książkę opracowano na podstawie norm i przepisów przeredagowanych przez autora do formy zrozumiałej dla Czytelników, a co najważniejsze – zgromadzonych w jednej publikacji.

Mam nadzieję, że spełni ona oczekiwania Czytelników, pozwalając na szybkie i przyjemne opanowanie trudnej sztuki bezpiecznej eksploatacji urządzeń elektrycznych.

mgr inż. Julian Wiatr
redaktor naczelny „elektro.info”

Przedmowa
Książka zawiera podstawową wiedzę techniczną dla pracowników zatrudnionych przy eksploatacji instalacji i urządzeń elektroenergetycznych w zakresie obsługi, konserwacji, napraw, montażu i kontrolno-pomiarowym.

Zawarte w opracowaniu wiadomości są zgodne ze szczegółowym zakresem egzaminów kwalifikacyjnych E i D oraz z obowiązującymi przepisami.

Opracowanie obejmuje zakres znajomości przepisów, zasad budowy, eksploatacji, bezpieczeństwa pracy oraz postępowania w razie wystąpienia zagrożenia, np. pożaru, porażenia prądem, a także umiejętności udzielania pierwszej pomocy.

Na końcu każdego rozdziału zostały zamieszczone zestawy pytań kontrolnych, które ułatwią opanowanie wiedzy niezbędnej do zdania egzaminu. Pytania zawierają odsyłacze do poszczególnych punktów z właściwą odpowiedzią.

O Autorze
Absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej, specjalizacja elektroenergetyka. W latach 1973–1983 pracownik Zakładów Wytwórczych Przyrządów Pomiarowych i Systemów Minikomputerowych w Warszawie – specjalista ds. wykonawstwa inwestycyjnego w zakresie instalacji i urządzeń elektrycznych w budownictwie mieszkaniowym.
W latach 1990–2001 kierownik Zakładu Instalacji Elektrycznych w Centralnym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Instalacji i Urządzeń Elektrycznych w Budownictwie w Warszawie. W okresie pracy w COBR „Elektromontaż” do 2001 r. zajmował się:

• systemami instalacji i urządzeń elektrycznych oraz instalacji piorunochronnych w obiektach budowlanych,
• systemami zabezpieczeń i ochrony przeciwporażeniowej,
• nowymi rozwiązaniami w zakresie sprzętu i osprzętu elektroinstalacyjnego,
• warunkami technicznymi wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych w zakresie instalacji elektrycznych,
• adaptacją systemów budownictwa mieszkaniowego do potrzeb nowoczesnych rozwiązań instalacji i urządzeń elektrycznych oraz wymagań przepisów Unii Europejskiej,
• upowszechnianiem w kraju nowych przepisów z zakresu instalacji elektrycznych oraz bhp.

Jako dyrektor powstałej przy COBR „Elektromontaż” Placówki Oświatowej „COBRA” prowadził szkolenia dla projektantów, wykonawców i użytkowników instalacji i urządzeń elektrycznych w zakresie projektowania, wykonawstwa, eksploatacji i dozoru, a także bezpieczeństwa i higieny pracy. Jest certyfikowanym wykładowcą oraz specjalistą bhp. Współtwórca patentu nr 174039 pt. „Tester do badania zabezpieczenia różnicowoprądowego w instalacjach elektrycznych”. Członek:

• Normalizacyjnej Komisji Problemowej nr 55 ds. instalacji elektrycznych i ochrony odgromowej obiektów budowlanych Polskiego Komitetu Normalizacyjnego,
• Stowarzyszenia Elektryków Polskich,
• Stowarzyszenia Polskich Energetyków,
• Państwowych Komisji Kwalifikacyjnych nr 121, 184, a obecnie 516, nadających uprawnienia kwalifikacyjne z dziedziny elektroenergetyki.

Członek Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych Stowarzyszenia Elektryków Polskich oraz rzeczoznawca – audytor Stowarzyszenia Polskich Energetyków. W latach 2002–2009 był kierownikiem Samodzielnej Pracowni Instalacji Elektrycznej oraz kierownikiem akredytowanego Laboratorium Elektrycznego w Instytucie Techniki Budowlanej w Warszawie. Od 2009 r. główny specjalista ds. instalacji i urządzeń elektrycznych w Zakładzie Badań Ogniowych Instytutu Techniki Budowlanej, Pracowni Automatyki Sygnalizacji Pożarowej i Instalacji Elektrycznych. W ITB zajmował się badaniami urządzeń, instalacji oraz sprzętu i osprzętu elektrycznego do 1 kV dla budownictwa, a także dopuszczaniem wyrobów do stosowania w budownictwie.

Autor kilkunastu książek, kilkudziesięciu ekspertyz i opinii w zakresie instalacji i urządzeń elektroenergetycznych oraz wielu artykułów z dziedziny elektroenergetyki i ochrony przeciwporażeniowej opublikowanych na łamach „elektro.info”, „Elektroinstalatora”, „Wiadomości Elektrotechnicznych” oraz „Elektrosystemów”. Był Redaktorem Naczelnym popularnej serii wydawniczej dla wykonawców, użytkowników oraz inspektorów nadzoru, dotyczącej praktycznego wykonania instalacji elektrycznych i teletechnicznych w budynkach, wydawanej przez Verlag Dashöfer.

Obecnie na emeryturze. Nadal czynny zawodowo. Pracuje jako ekspert ds. instalacji oraz urządzeń elektrycznych w budownictwie. Wykonuje ekspertyzy i opinie dotyczące urządzeń, instalacji oraz sprzętu i osprzętu elektrycznego, a także pomiarów ochronnych w budynkach do 1 kV dla budownictwa.
Prowadzi szkolenia i kursy z dziedziny budowy i eksploatacji instalacji i urządzeń elektroenergetycznych.

Ważniejsze publikacje:
• „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Część D – Roboty instalacyjne, zeszyt 2, Instalacje elektryczne i piorunochronne w budynkach użyteczności publicznej”, wyd. 4, ITB, Warszawa 2022.
• „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Część D – Roboty instalacyjne, elektryczne, zeszyt 1, Instalacje elektryczne, piorunochronne i telekomunikacyjne w budynkach mieszkalnych”, wyd. 3, ITB, Warszawa 2020.
• „Instalacje elektryczne na terenie budowy”, wyd. 1, ITB, Warszawa 2018.
• „Instalacje elektryczne w budynkach. Instalacje montowane w podłożu i na podłożu palnym”, wyd. 2, ITB, Warszawa 2014.
• „Ochrona odgromowa budynków i obiektów budowlanych”, wyd. 1, ITB, Warszawa 2023.
• „Badania odbiorcze i eksploatacyjne urządzeń i instalacji elektrycznych do 1 kV w budynkach”, wyd. 1, ITB, Warszawa 2025.
• „Egzamin kwalifikacyjny. Grupa I. Urządzenia, instalacje i sieci elektroenergetyczne”, wyd. 9, Grupa MEDIUM, Warszawa 2020.
• Instalacje zasilające urządzenia bezpieczeństwa pożarowego, Monografia, t. 1 i 2, wyd. 1, ITB, Warszawa 2016.
• „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Część D – Roboty instalacyjne elektryczne, zeszyt 3, Instalacje elektryczne, piorunochronne i telekomunikacyjne w obiektach przemysłowych”, wyd. 2, ITB, Warszawa 2021.
• „Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych. Część D – Roboty instalacyjne elektryczne, zeszyt 4, Linie kablowe niskiego i średniego napięcia”, wyd. 3, ITB, Warszawa 2018.
• „Prace kontrolno-pomiarowe wykonywane w budynkach i obiektach budowlanych”, ZG Stowarzyszenie Polskich Energetyków w Radomiu, Grupa MEDIUM, Warszawa 2025.

Spis treści

I OGÓLNE ZASADY EKSPLOATACJI URZĄDZEŃ INSTALACJI I SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH / 13
1 . Określenia / 13
2. Prace eksploatacyjne i pomocnicze / 13
3. Zasady uzyskiwania uprawnień kwalifikacyjnych / 15
4. Dokumentacja techniczna urządzeń elektroenergetycznych / 16
5. Przyjęcie urządzeń elektroenergetycznych do eksploatacji / 18
6. Ocena stanu technicznego urządzeń / 18

II BUDOWA I EKSPLOATACJA URZĄDZEŃ, INSTALACJI I SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH / 22
1. Urządzenia prądotwórcze, przyłączone do krajowej sieci elektroenergetycznej, bez względu na wysokość napięcia znamionowego / 22
1.1. Sposoby zabezpieczenia generatorów / 4
1.2. Dokumentacja techniczna / 26
1.3. Uruchomienie generatora synchronicznego / 26
1.4. Eksploatacja generatorów / 27
1.5. Odłączenie od sieci i zatrzymanie generatora / 33
2. Instalacje i urządzenia o napięciu do 1 kV / 37
2.1. Wiadomości podstawowe / 37
2.2. Podział instalacji elektrycznych / 37
2.3. Systemy instalacji elektrycznych / 38
2.4. Wymienialność instalacji elektrycznych / 47
2.5. Wymagania dla instalacji elektrycznych w budynkach / 47
2.6. Instalacje elektryczne w budynkach mieszkalnych / 48
2.7. Budowa instalacji elektrycznych w budynkach mieszkalnych / 49
2.8. Instalacje przemysłowe niskiego napięcia / 58
2.9. Eksploatacja instalacji elektrycznych / 59
2.10. Organizacja bezpiecznej pracy przy eksploatacji instalacji elektrycznych / 63
3. In­s­ta­la­cje pio­ru­noch­ron­ne / 68
3.1. Wymagania ogólne / 68
3.2. Ochrona zewnętrzna / 69
3.3. Ochrona wewnętrzna / 76
3.4. Informacje techniczne / 80
4. Sieci, urządzenia, instalacje o napięciu nominalnym do 1 kV oraz wyższym od 1 kV / 86
4.1. Elektroenergetyczne linie napowietrzne / 86
4.2. Elektroenergetyczne linie kablowe / 110
4.3. Stacje elektroenergetyczne / 122
4.4. Transformatory / 131
4.5. Elektroenergetyczne urządzenia napędowe i przetwornice / 138
4.6. Baterie akumulatorów i urządzenia prostownikowe / 150
5. Zespoły prądotwórcze o mocy powyżej 50 kW / 157
5.1. Rodzaje i wykonanie zespołów prądotwórczych / 157
5.2. Eksploatacja zespołów prądotwórczych / 158
5.3. Zespoły prądotwórcze przewoźne / 162
5.4. Zasady obsługi (konserwacji) zespołów prądotwórczych / 163
6. Urządzenia elektrotermiczne / 168
6.1. Rodzaje i budowa urządzeń elektrotermicznych / 168
6.2. Eksploatacja urządzeń elektrotermicznych / 170
7. Urządzenia do elektrolizy / 174
7.1. Zasada działania i budowa urządzeń do elektrolizy / 174
7.2. Warunki bezpiecznej pracy i eksploatacja urządzeń do elektrolizy / 174
8. Sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego / 179
8.1. Wykonanie sieci oświetlenia ulicznego / 179
8.2. Eksploatacja sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego / 181
9. Elektryczna sieć trakcyjna / 184
9.1. Budowa i wykonanie sieci trakcyjnej / 184
9.2. Eksploatacja sieci trakcyjnej / 85
9.3. Prądy błądzące i ochrona urządzeń podziemnych / 189
10. Aparatura kontrolno-pomiarowa, urządzenia i instalacje automatycznej regulacji, sterowania i zabezpieczeń urządzeń i instalacji wymienionych w punktach od II-1 do II-9 (AKPiA) 192
10.1. Urządzenia elektryczne do pomiaru i regulacji automatycznej / 192
10.2. Montaż zestawów automatyki przemysłowej / 193
10.3. Przyłączanie aparatów i sprzętu / 193
10.4. Podłączanie aparatury i sprzętu zabudowanych na oddzielnych konstrukcjach wsporczych / 194
10.5. Instalacje tras obwodów elektrycznych / 194
10.6. Eksploatacja instalacji i urządzeń AKPiA / 196
10.7. Warunki montażu czujników dla układów pomiarowych i regulacyjnych / 200

III PRACE KONTROLNO-POMIAROWE / 208
1. Prace pomiarowe przy instalacjach i urządzeniach elektrycznych / 208
1.1. Wymagania ogólne / 208
1.2. Sprawdzenie odbiorcze. Oględziny / 210
1.3. Badania / 211
1.4. Sprawdzenie ciągłości przewodów ochronnych / 212
1.5. Pomiar rezystancji izolacji instalacji elektrycznej / 213
1.6. Sprawdzenie ochrony przez oddzielenie od siebie obwodów (separacja elektryczna) / 213
1.7. Pomiar rezystancji izolacji ścian i podłóg / 213
1.8. Pomiar rezystancji izolacji kabla / 214
1.9. Kable na napięcia znamionowe do 1 kV / 214
1.10. Kable na napięcia znamionowe ponad 1 kV / 215
1.11. Pomiar rezystancji uziemienia / 215
1.12. Pomiar rezystancji uziemienia metodą techniczną / 215
1.13. Pomiar rezystancji uziemienia metodą kompensacyjną / 216
1.14. Pomiar rezystywności gruntu / 216
1.15. Pomiar prądów upływowych / 217
1.16. Sprawdzenie polaryzacji / 217
1.17. Sprawdzenie samoczynnego wyłączenia zasilania / 217
1.18. Sprawdzenie działania urządzeń ochronnych różnicowoprądowych / 219
1.19. Sprawdzenie połączeń wyrównawczych / 222
1.20. Badanie spadków napięcia / 222
1.21. Badanie funkcjonalności / 222
1.22. Sprawdzenie wytrzymałości elektrycznej / 222
2. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych przy urządzeniach elektroenergetycznych o napięciu znamionowym do 1 kV i powyżej 1 kV / 235
2.1. Przepisy / 235
2.2. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla elektrycznych urządzeń napędowych / 235
2.3. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla baterii kondensatorów energetycznych / 239
2.4. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla transformatorów energetycznych / 241
2.5. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla elektroenergetycznych linii kablowych / 244
3. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla prądnic synchronicznych o napięciu powyżej 1 kV / 248
3.1. Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń stojana prądnicy zespołu prądotwórczego / 248
3.2. Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń wzbudzenia prądnicy wzbudzonej / 249
3.3. Pomiar rezystancji izolacji uzwojeń wzbudzenia prądnicy niewzbudzonej / 249
4. Zakresy, metody i terminy wykonywania badań / 252
4.1. Budynki mieszkalne oraz użyteczności publicznej / 252
4.2. Zakłady przemysłowe / 254
4.3. Pomieszczenia zagrożone wybuchem / 257
4.4. Urządzenia rozdzielcze / 259
4.5. Stacje elektroenergetyczne / 260
4.6. Baterie kondensatorów o napięciu do 1 kV / 261
4.7. Transformatory / 263
4.8. Narzędzia ręczne o napędzie elektrycznym i elektryczne urządzenia ruchome / 264
5. Zasady wykonywania i eksploatacji rozliczeniowych układów pomiarowych / 271
5.1. Wymagania ogólne / 271
5.2. Tablice licznikowe / 272
5.3. Liczniki / 273
5.4. Przekładniki prądowe i napięciowe / 273
5.5. Układy pomiarowe pośrednie i półpośrednie / 274
5.6. Układy pomiarowe bezpośrednie / 275
5.7. Układ kontrolny obecności napięcia / 275
5.8. Układ Samoczynnego Załączania Rezerwy / 275
5.9. Zespoły prądotwórcze / 276
5.10. Uzgadnianie i zatwierdzanie dokumentacji projektowej / 276

IV OCHRONA PRZECIWPORAŻENIOWA W URZĄDZENIACH, INSTALACJACH I SIECIACH ELEKTRYCZNYCH / 280
1. Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym w urządzeniach elektroenergetycznych do 1 kV / 280
1.1. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim / 297
1.2. Ochrona przy uszkodzeniu (przed dotykiem pośrednim) / 299
1.3. Ochrona przez zastosowanie samoczynnego wyłączenia zasilania / 299
1.4. Ochrona przez zastosowanie urządzeń II klasy ochronności / 311
1.5. Ochrona przez zastosowanie izolowania stanowiska / 312
1.6. Ochrona przez zastosowanie separacji elektrycznej / 313
1.7. Ochrona przez zastosowanie nieuziemionych połączeń wyrównawczych miejscowych / 314
1.8. Ochrona strefowa w pomieszczeniach wyposażonych w wannę lub prysznic / 315
2. Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym w urządzeniach elektroenergetycznych o napięciu powyżej 1 kV / 322
2.1. Sieć elektroenergetyczna wysokiego napięcia jako źródło zagrożenia porażeniowego / 322
2.2. Ochrona przed dotykiem bezpośrednim / 323
2.3. Środki ochrony przed dotykiem pośrednim (przy uszkodzeniu) / 329
2.4. Łączenie uziemień urządzeń wysokiego i niskiego napięcia / 334
2.5. Wymagania dla uziemień obiektów elektroenergetycznych wysokiego napięcia / 336
2.6. Wymagania szczegółowe dotyczące uziemienia wybranych elementów stacji / 338
2.7. Parametry elektryczne typowych rozwiązań technicznych stanowisk izolacyjnych i powłok elektroizolacyjnych / 339
3. Ochrona przeciwporażeniowa w obwodach prądu stałego / 343
3.1. Wymagania ogólne / 343
3.2. Układy sieci prądu stałego / 345
3.3. Zagrożenia korozyjne w obwodach prądu stałego / 346
3.4. Zalecane środki ochrony przeciwporażeniowej / 347

V OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA W URZĄDZENIACH, INSTALACJACH I SIECIACH ELEKTROENERGETYCZNYCH / 350

VI SPOSOBY UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY OSOBOM PORAŻONYM PRĄDEM ELEKTRYCZNYM I POPARZONYM / 359
1. Działanie prądu elektrycznego na organizm człowieka / 359
2. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV / 360
3. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu powyżej 1 kV / 363
4. Czynności po uwolnieniu porażonego spod działania prądu elektrycznego / 363
4.1. Sztuczne oddychanie / 366
4.2. Pośredni masaż serca / 369
4.3. Pierwsza pomoc przedlekarska przy innych obrażeniach ciała / 371

VII ORGANIZACJA BEZPIECZNEJ PRACY PRZY EKSPLOATACJI URZĄDZEŃ, INSTALACJI I SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH / 374
1. Zasady organizacji pracy / 374
2. Bezpieczeństwo wykonywania prac przy urządzeniach elektrycznych / 380
3. Organizacja prac pod napięciem – PPN / 384
4. Etapy prac pod napięciem – PPN / 385
5. Sprzęt ochronny i narzędzia pracy / 387
6. Bezpieczeństwo i higiena pracy / 397

VIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE W OBIEKTACH ZAGROŻONYCH WYBUCHEM I POŻAREM / 406
1. Wymagania ogólne / 406
2. Podział urządzeń przeciwwybuchowych / 407
3. Strefy zagrożenia wybuchem / 408
4. Dobór urządzeń elektrycznych w strefach zagrożonych wybuchem / 410
5. Instalowanie urządzeń w strefach zagrożonych wybuchem / 412
6. Eksploatacja urządzeń w strefach zagrożonych wybuchem / 415
6.1. Oględziny / 415
6.2. Przeglądy / 416
6.3. Konserwacja i naprawy / 418

IX INSTALACJE ELEKTRYCZNE NA TERENIE BUDOWY / 423
1. Zasilanie w energię elektryczną terenu budowy / 423
2.  Zalecany system ochrony przeciwporażeniowej do stosowania na terenie budowy / 424
3. Eksploatacja instalacji i urządzeń elektrycznych na terenie budowy / 427

X WARUNKI TECHNICZNE, JAKIM POWINNY ODPOWIADAĆ BUDYNKI I ICH USYTUOWANIE / 432

XI RACJONALNA GOSPODARKA ELEKTROENERGETYCZNA / 439

XII URZĄDZENIA ENERGOELEKTRONICZNE / 442

XIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE FUNKCJONUJĄCE W WARUNKACH POŻARU / 446
1. Wymagania podstawowe / 446
2. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu / 447
3.  Odbiory, próby i badania w instalacjach elektrycznych funkcjonujących w warunkach pożaru / 448
4. Eksploatacja / 449

XIV INSTALACJE I URZĄDZENIA ELEKTRYCZNE W BUDYNKACH ZAKŁADÓW OPIEKI ZDROWOTNEJ / 452
1. Wymagania podstawowe / 452
2. Klasyfikacja pomieszczeń użytkowanych medycznie / 453
3.  Wymagania dla instalacji elektrycznych w budynkach zakładów opieki zdrowotnej / 453
4. Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach medycznych grup 0, 1 i 2 / 455
5. Elektryczność statyczna / 457
6. Eksploatacja – kontrola i konserwacja / 458
7. Klasyfikacja urządzeń elektromedycznych pod względem klas ochronności oraz typy ochrony części aplikacyjnych / 459

XV INSTALACJE FOTOWOLTAICZNE W BUDOWNICTWIE MIESZKANIOWYM / 462
1. Budowa / 462

XVI OŚWIETLENIE ELEKTRYCZNE / 467
1. Informacje podstawowe / 467
2. Eksploatacja urządzeń oświetlenia elektrycznego / 471

XVII ZADANIA SŁUŻB EKSPLOATACYJNYCH – PODSTAWY BHP W ELEKTROENERGETYCE / 474
1. Zadania osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, sieci, instalacji elektrycznych na stanowisku eksploatacji „E” oraz stanowisku dozoru „D” / 474
2. Prace pomocnicze przy urządzeniach elektroenergetycznych / 478
3. Ogólna instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy dla osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, sieci i instalacji elektrycznych w miejscu pracy / 479

XVIII PRZEMYSŁOWE MAGAZYNY ENERGII / 485

XIX BUDOWA I INSTALACJA STACJI ŁADOWANIA (ŁADOWAREK) DO SAMOCHODÓW ELEKTRYCZNYCH / 495

XX WYKAZ PODSTAWOWYCH PRZEPISÓW OBOWIĄZUJĄCYCH PRZY EKSPLOATACJI I DOZORZE SIECI, INSTALACJI I URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH / 507
1. Ustawy / 507
2. Rozporządzenia / 508
3. Normy / 510
4. Literatura / 528

WYBRANE TERMINY I DEFINICJE / 531

WZORY ŚWIADECTWA KWALIFIKACYJNEGO – GRUPA E I D, ZAŁĄCZNIKI / 543

OZNACZENIA POLSKIE I ANGIELSKIE, SKRÓTY / 549

Rok wydania: 2025

Format B5, s. 500

Okładka kartonowa, kolorowa

ISBN 978-83-67635-12-7

Książka jest przenaczona dla osób ubiegających się o uzyskanie świadectwa kwalifikacyjnego uprawniającego do zajmowania się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych na stanowisku eksploatacji E i dozoru D, i zawiera wiadomości wymagane na egzaminie kwalifikacyjnym.

Książka do nauki zawodu elektryka

”Egzamin kwalifikacyjny elektryka w pytaniach i odpowiedziach” to zbiór wiedzy, polecany jako doskonała książka dla początkującego elektryka. Każdy, kto chce nauczyć się zawodu, może wykorzystać ją jako materiał do nauki przed przystąpieniem do egzaminu zawodowego. Nie oznacza to jednak, że bardziej doświadczony personel nie będzie miał z niej pożytku. Pozycja ta może być z powodzeniem używana jako podręcznik dla doświadczonego elektryka oraz źródło informacji w razie potrzeby.

Książka o podstawach elektryki

Tom ten jest polecany przez zawodowców jako świetna książka do nauki zawodu elektryka.

Zawarto w nim wszystkie zagadnienia dotyczące elektryki niezbędne dla początkujących. Książka obejmuje takie tematy, jak ogólne przedstawienie obwodów elektrycznych oraz pojęcia prądu i napięcia, jak również bardziej skomplikowane zagadnienia. Ma również obszerną sekcję opisującą wszystkie procedury bezpieczeństwa, jakie należy stosować przed rozpoczęciem pracy, jak i w trakcie jej wykonywania. 

Książka nie tylko dla początkujących elektryków

Tom zawiera wiedzę, która pomaga początkującym na przygotowanie się do egzaminu SEP, umożliwiającego rozpoczęcie pracy na stanowisku technik elektryk. Książka ma również wiele informacji, które będą przydatne także doświadczonym elektrykom z wieloletnim stażem. Poszczególne rozdziały wyczerpują omawiane tematy, a jednocześnie napisane są językiem ułatwiającym przyswojenie wiedzy przez osoby dopiero uczące się podstaw. Takie przedstawienie informacji pozwala na łatwe znalezienie potrzebnego zagadnienia przez pracowników z większym stażem, potrzebujących odświeżenia tematu albo chcących znaleźć metodę rozwiązania specyficznego tematu.

Doświadczeni elektrycy polecają tę książkę jako jedno z najlepszych źródeł wiedzy dla osób uczących się zawodu oraz personelu preferującego posiadanie dostępu do informacji w trakcie pracy. Jest uznawana za jedną z najprzystępniej  i najbardziej wyczerpująco napisanych książek dla elektryków.

Spis treści

Wstęp 

1. ZARYS WIADOMOŚCI Z PODSTAW ELEKTROTECHNIKI 

1.1. Obwód elektryczny oraz podstawowe prawa

1.1.1. Obwód elektryczny

1.1.2. Prąd i napięcie 

1.1.3. Prawo Ohma

1.1.4. Rezystancja i rezystywność. Łączenie rezystorów 

1.1.5. Źródła prądu elektrycznego

1.1.6. Prawa Kirchhoffa 

1.1.7. Moc i energia prądu stałego. Prawo Joule'a-Lenza

1.1.8. Budowa i działanie akumulatorów

1.2. Zjawiska magnetyczne i elektromagnetyczne 

1.2.1. Pole magnetyczne 

1.2.2. Zjawisko indukcji elektromagnetycznej 

1.2.3. Zjawisko elektrodynamiczne 

1.2.4. Zasada działania prądnicy i silnika elektrycznego prądu stałego 

1.3. Prąd przemienny jednofazowy 

1.3.1. Wielkości charakterystyczne prądu sinusoidalnego 

1.3.2. Obwód elektryczny z rezystancją, reaktancją i impedancją 

1.3.3. Kondensatory. Łączenie kondensatorów 

1.3.4. Moc prądu przemiennego jednofazowego 

1.4. Prąd przemienny trójfazowy

1.4.1. Układy połączeń 

1.4.2. Moc prądu trójfazowego

1.5. Prądy niesinusoidalne 

1.5.1. Wyższe harmoniczne 

1.5.2. Szkodliwe oddziaływanie wyższych harmonicznych 

2. OCHRONA PRZED PORAŻENIEM PRĄDEM ELEKTRYCZNYM W URZĄDZENIACH

ELEKTROENERGETYCZNYCH O NAPIĘCIU DO 1 kV 

2.1. Wiadomości ogólne 

2.1.1. Oddziaływanie prądu elektrycznego na organizm człowieka 

2.1.2. Warunki środowiskowe 

2.1.3. Stopnie ochrony obudów urządzeń elektrycznych 

2.1.4. Klasy ochronności urządzeń elektrycznych i elektronicznych 

2.1.5. Napięcia i układy sieciowe 

2.1.6. Oznaczenia przewodów i zacisków 

2.1.7. Znakowanie urządzeń elektrycznych danymi znamionowymi

dotyczącymi zasilania elektrycznego

2.2. Środki ochrony przeciwporażeniowej w urządzeniach elektrycznych 

2.2.1. Ochrona podstawowa (przed dotykiem bezpośrednim) 

2.2.2. Ochrona przy uszkodzeniu (ochrona dodatkowa) 

2.2.2.1. Ochrona przez zastosowanie samoczynnego wyłączenia zasilania 

2.2.2.2. Ochrona przez zastosowanie izolacji ochronnej 

2.2.2.3. Ochrona przez zastosowanie separacji elektrycznej

2.2.2.4. Ochrona przez zastosowanie bardzo niskiego napięcia

zapewnionego przez SELV i PELV

2.2.2.5. Ochrona przez zastosowanie nieprzewodzących pomieszczeń 

2.2.3. Ochrona uzupełniająca 

2.2.4. Połączenia wyrównawcze ochronne 

2.2.5. Przewody ochronne, ochronno-neutralne, wyrównawcze i uziemiające 

2.2.6. Uziomy i przewody uziemiające 

2.2.7. Wymagania dodatkowe dotyczące ochrony przeciwporażeniowej

w zależności od warunków środowiskowych 

2.2.7.1. Pomieszczenia wyposażone w wannę lub basen natryskowy (łazienki)

2.2.7.2. Tereny budowy i rozbiórki

2.2.7.3. Gospodarstwa rolnicze i ogrodnicze 

2.2.8. Przyłączanie urządzeń elektrycznych

2.3. Ochrona przed elektrycznością statyczną 

2.3.1. Elektryzowanie obiektów i wyładowania elektrostatyczne 

2.3.2. Rodzaje zagrożeń elektrycznością statyczną 

2.3.3. Środki ochrony przed elektrycznością statyczną

(ochrona antyelektrostatyczna) 

3. OCHRONA PRZECIWPORAŻENIOWA W INSTALACJACH

ELEKTROENERGETYCZNYCH WYSOKIEGO NAPIĘCIA (POWYŻEJ 1 kV) 

3.1. Wiadomości podstawowe 

3.2. Ochrona podstawowa (przed dotykiem bezpośrednim)

3.3. Środki ochrony ludzi przy uszkodzeniu 

4. BUDOWA I EKSPLOATACJA URZĄDZEŃ ELEKTROENERGETYCZNYCH 

4.1. Ogólne zasady eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych 

4.1.1. Wiadomości ogólne

4.1.2. Wymagania kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją

urządzeń elektroenergetycznych 

4.1.3. Prace eksploatacyjne

4.1.4. Przyjmowanie urządzeń do eksploatacji 

4.2. Elektryczne urządzenia napędowe 

4.2.1. Rodzaje i budowa silników elektrycznych

4.2.1.1. Silniki indukcyjne 

4.2.1.2. Silniki prądu stałego 

4.2.1.3. Silniki komutatorowe prądu przemiennego jednofazowe

4.2.1.4. Dobór silników w zależności od warunków środowiskowych 

4.2.1.5. Zabezpieczenia silników elektrycznych

4.2.2. Eksploatacja elektrycznych urządzeń napędowych

4.2.2.1. Wiadomości ogólne

4.2.2.2. Oględziny i przeglądy 

4.3. Transformatory energetyczne

4.3.1. Budowa i działanie transformatorów 

4.3.2. Eksploatacja transformatorów 

4.4. Stacje elektroenergetyczne 

4.4.1. Budowa stacji elektroenergetycznych 

4.4.2. Eksploatacja stacji elektroenergetycznych 

4.4.2.1. Wiadomości ogólne i czynności łączeniowe 

4.4.2.2. Oględziny stacji elektroenergetycznych

4.4.2.3. Przeglądy stacji elektroenergetycznych

4.5. Elektroenergetyczne linie napowietrzne 

4.5.1. Elektroenergetyczne linie napowietrzne z przewodami roboczymi gołymi 

4.5.1.1. Budowa linii napowietrznych z przewodami roboczymi gołymi

4.5.1.2. Ochrona od przepięć linii napowietrznych 

4.5.1.3. Eksploatacja elektroenergetycznych linii napowietrznych

4.5.2. Elektroenergetyczne linie napowietrzne niskiego napięcia z przewodami

izolowanymi 

4.5.2.1. Budowa linii napowietrznych nn z przewodami izolowanymi

4.5.2.2. Eksploatacja linii napowietrznych nn z przewodami izolowanymi

4.6. Elektroenergetyczne linie kablowe 

4.6.1. Kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne

4.6.2. Osprzęt kablowy 

4.6.3. Układanie kabli 

4.6.3.1. Zasady układania kabli 

4.6.3.2. Układanie kabli w ziemi 

4.6.3.3. Układanie kabli w kanałach, tunelach i budynkach 

4.6.4. Oznaczenia linii kablowych 

4.6.5. Przekazywanie linii kablowych do eksploatacji

4.6.6. Eksploatacja linii kablowych 

4.6.6.1. Oględziny i przeglądy linii kablowych 

4.6.6.2. Czynności związane z załączaniem i wyłączaniem linii kablowych 

4.6.6.3. Postępowanie w razie awarii, pożaru lub innych

nienormalnych objawów pracy linii kablowych 

4.7. Instalacje elektryczne 

4.7.1. Zasilanie energią elektryczną budynków mieszkalnych

4.7.2. Rozdział energii w budynkach mieszkalnych 

4.7.3. Prowadzenie przewodów i rozmieszczenie urządzeń 

4.7.4. Przewody elektroenergetyczne i sprzęt instalacyjny

4.7.5. Ochrona przewodów przed prądem przetężeniowym 

4.7.6. Ochrona przed przepięciami w instalacjach elektrycznych nn 

4.7.7. Sprawdzenie odbiorcze instalacji elektrycznych 

4.7.8. Eksploatacja instalacji elektrycznych 

4.8. Baterie kondensatorów do kompensacji mocy biernej

4.8.1. Budowa baterii kondensatorów 

4.8.2. Rodzaje kompensacji mocy biernej za pomocą kondensatorów 

4.8.3. Dobór mocy baterii do kompensacji mocy biernej

4.8.4. Eksploatacja baterii kondensatorów do kompensacji mocy biernej 

4.8.4.1. Prowadzenie eksploatacji i programy pracy 

4.8.4.2. Oględziny i przeglądy baterii kondensatorów 

4.8.4.3. Pomiary eksploatacyjne 

4.9. Spawarki i zgrzewarki 

4.9.1. Rodzaje i budowa spawarek 

4.9.2. Rodzaje i budowa zgrzewarek 

4.9.3. Eksploatacja spawarek i zgrzewarek 

4.9.3.1. Zagadnienia ogólne 

4.9.3.2. Oględziny i przeglądy

4.10. Urządzenia oświetlenia elektrycznego 

4.10.1. Zasady eksploatacji urządzeń oświetleniowych 

4.10.2. Oględziny, przeglądy i remonty urządzeń oświetlenia elektrycznego 

4.10.3. Użytkowanie urządzeń oświetlenia elektrycznego 

4.11. Urządzenia prostownikowe i akumulatorowe 

4.11.1. Urządzenia prostownikowe

4.11.2. Urządzenia akumulatorowe 

4.11.2.1. Baterie akumulatorów 

4.11.2.2. Ładowanie akumulatorów

4.11.3. Zasady eksploatacji urządzeń prostownikowych i akumulatorowych 

4.11.4. Wymagania w zakresie wyników pomiarów urządzeń

prostownikowych i akumulatorowych

4.12. Zespoły prądotwórcze spalinowo-elektryczne 

4.12.1. Rodzaje zespołów prądotwórczych spalinowo-elektrycznych

4.12.2. Ochrona przeciwporażeniowa w instalacjach zasilanych z zespołów

prądotwórczych

4.12.3. Eksploatacja zespołów prądotwórczych 

4.12.3.1. Uruchomienie zespołu prądotwórczego i programy pracy 

4.12.3.2. Obsługa zespołów prądotwórczych 

4.13. Urządzenia elektrotermiczne 

4.13.1. Rodzaje i budowa urządzeń elektrotermicznych 

4.13.2. Eksploatacja urządzeń elektrotermicznych 

4.13.2.1. Warunki przyjęcia do eksploatacji i program pracy urządzeń

elektrotermicznych

4.13.2.2. Oględziny, przeglądy i remonty urządzeń elektrotermicznych 

4.14. Urządzenia do elektrolizy

4.14.1. Zasada działania i budowa urządzeń do elektrolizy 

4.14.2. Eksploatacja urządzeń do elektrolizy 

4.14.2.1. Podstawowe czynności eksploatacyjno-ruchowe 

4.14.2.2. Oględziny, przeglądy i remonty urządzeń do elektrolizy 

4.14.3. Zakres badań technicznych urządzeń do elektrolizy [L18] 

4.15. Sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego 

4.15.1. Montaż 

4.15.2. Eksploatacja sieci elektrycznego oświetlenia ulicznego 

4.15.3. Organizacja bezpiecznej pracy przy sieciach elektrycznego

oświetlenia ulicznego 

4.16. Elektryczne urządzenia w wykonaniu przeciwwybuchowym 

4.16.1. Zagrożenia wybuchem 

4.16.2. Urządzenia elektryczne w wykonaniu przeciwwybuchowym 

4.16.3. Instalacje elektryczne w strefach zagrożonych wybuchem 

4.16.4. Eksploatacja urządzeń elektrycznych w strefach zagrożenia wybuchem 

4.17. Urządzenia piorunochronne

4.17.1. Budowa urządzeń piorunochronnych (LPS) 

4.17.2. Wewnętrzna ochrona odgromowa

4.17.3. Badania urządzeń piorunochronnych

4.18. Urządzenia energoelektroniczne

4.18.1. Budowa urządzeń energoelektronicznych

4.18.2. Eksploatacja urządzeń energoelektronicznych 

4.19. Prądnice synchroniczne

4.19.1. Budowa i zasada działania prądnic synchronicznych 

4.19.2. Eksploatacja prądnic synchronicznych

4.20. Systemy (instalacje) fotowoltaiczne (PV)

4.20.1. Budowa systemów fotowoltaicznych (PV) 

4.20.2. Prace eksploatacyjne przy urządzeniach fotowoltaicznych (PV) 

4.21. Elektrownie wiatrowe 

4.21.1. Budowa elektrowni wiatrowej 

4.21.2. Eksploatacja elektrowni wiatrowych 

4.22. Urządzenia umożliwiające magazynowanie energii elektrycznej

i jej wprowadzanie do sieci elektroenergetycznej 

5. OGÓLNE ZASADY RACJONALNEJ GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ

5.1. Straty energii 

5.2. Zasady oszczędzania energii w zakładach przemysłowych

5.3. Kompensowanie mocy biernej 

6. BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY

6.1. Wiadomości ogólne

6.2. Podstawowe warunki bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych 

7. ZASADY ORGANIZACJI I WYKONYWANIA PRAC PRZY URZĄDZENIACH

ELEKTROENERGETYCZNYCH

7.1. Określenia

7.2. Warunki wykonywania prac

7.3. Rodzaje poleceń na pracę 

7.4. Kwalifikacje i obowiązki osób w zakresie organizacji bezpiecznej pracy 

7.5. Wydawanie poleceń i przebieg pracy 

7.6. Zasady wykonywania prac pod napięciem (ppn) na liniach napowietrznych

o napięciu znamionowym do 1 kV

7.7. Sprzęt ochronny i narzędzia pracy 

8. OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA

8.1. Niebezpieczeństwo pożaru od urządzeń elektrycznych

8.2. Środki i sprzęt gaśniczy

8.3. Postępowanie w razie pożaru

8.4. Gaszenie urządzeń elektroenergetycznych 

8.5. Wymagania w zakresie ochrony przeciwpożarowej dotyczące instalacji

elektrycznych w obiektach budowlanych w zależności od wpływów zewnętrznych 

9. ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY RATOWANIU OSÓB PORAŻONYCH

PRĄDEM ELEKTRYCZNYM I POPARZONYCH 

9.1. Skutki przepływu prądu przez ciało człowieka 

9.2. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego o napięciu do 1 kV 

9.3. Uwalnianie porażonego spod działania prądu elektrycznego

o napięciu powyżej 1 kV

9.4. Udzielanie pomocy przedlekarskiej osobom porażonym prądem elektrycznym

(podstawowe zabiegi resuscytacyjne) 

9.5. Udzielanie pomocy przedlekarskiej przy oparzeniach termicznych i chemicznych 

Akty prawne 

Normy 

Literatura 

Internet

Copyright © by Stowarzyszenie Elektryków Polskich, Centralny Ośrodek Szkolenia i Wydawnictw   
Warszawa 2018 Wydanie II
Seria: COSiW Multimedia # 6
ISBN: 978-83-61163-15-2

Przedsprzedaż !! 

Planowana data premiery: 19.05.2026

Wydawnictwo Naukowe PWN przedstawia najnowsze unikalne kompendium aktualnej wiedzy na temat technologii wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, zarówno z konwencjonalnych i jądrowych, jak też odnawialnych zasobów energii pierwotnej, a także układów elektrycznych elektrowni oraz pracy elektrowni w systemie elektroenergetycznym i na rynku energii elektrycznej.

Prezentowana publikacja zatytułowana "Wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła. Podręcznik nowoczesnej energetyki" zawiera połączenie technologii wielkoskalowego, jak i rozproszonego wytwarzana energii elektrycznej i ciepła, a także aspektów ekonomicznych, systemowych i rynkowych wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, które zwykle są przedmiotem odrębnych opracowań/książek.

Tę książkę wyróżnia przede wszystkim:

• holistyczne podejście do omawianych zagadnień,
• przystępna forma i treść, a także
• zorientowanie na istotę zjawisk i procesów, a nie tylko szczegóły techniczne.

Adresatem książki są przede wszystkim studenci wydziałów elektrycznych i energetycznych politechnik oraz pracownicy elektroenergetyki, ale także osoby zainteresowane problemami, skąd się bierze energia elektryczna.

• Wydanie: Warszawa, 1, 2021

• Copyright: 2021

• Autor: Augustyn Chwaleba, Bogdan Moeschke, Grzegorz Płoszajski, Piotr Majdak, Piotr Świstak

• Wydawca: Wydawnictwo Naukowe PWN

• Typ oprawy: miękka

autor: B. Jankowski

234 stron,

kolorowe ilustracje i wykresy

W monografii podjęto problematykę analizy i inżynierii systemów energetycznych oraz ich powiązań z innymi systemami. Ma ona bardzo duże znaczenie praktyczne - gospodarcze i społeczne, szczególnie ze względu na transformację energetyczną zachodzącą w wielu krajach, w tym w Polsce. Złożoność zachodzących procesów powoduje konieczność wykorzystywania zaawansowanych metod badawczych i złożonych modeli w celu zachowania bezpieczeństwa, efektywności i spójności dokonywanych zmian.
Praca stanowi podsumowanie wieloletnich prac autora w omawianej dziedzinie i zawiera swego rodzaju syntezę zagadnień metodycznych i aspektów praktycznych. Istotną cechą jest szerokie ujęcie tematu, nie ograniczone do pojedynczego badania. Przedstawiono w niej zasady podejścia systemowego, przykłady wykorzystywanych w praktyce procedur badawczych oraz szeroki przegląd modeli stosowanych w badaniach systemowych. Znaczną część poświęcono na przedstawienie wybranych prac, wykonanych pod kierunkiem autora,  zaawansowanych pod względem metodycznym i znaczących pod względem wagi badanych problemów. Na ich przykładzie zaprezentowano sposób podejścia do badania złożonych problemów w energetyce, zwłaszcza związków z gospodarką kraju. Sformułowano także istotne wnioski dotyczące badań systemowych, omówiono dobre praktyki oraz często popełniane błędy.
Monografia przeznaczona jest do wykorzystania w programach nauczania studiów magisterskich, podyplomowych i doktorskich, przez osoby zawodowo zajmujące się badaniami modelowymi o charakterze stosowanym oraz wszystkich tych, którzy chcieliby poszerzyć swoją wiedzę o systemowym charakterze procesów zachodzących w energetyce i dojrzałym podejściu do rozwiązywania złożonych problemów.

• Autor: Edward Wichrowski
• Rok wydania: 2025, wydanie I
• Liczba stron: 160
• Oprawa: twarda
• Format: 17x25 cm

W 2025 roku na rynku wydawniczym ukazała się monografia mgr. inż. Edwarda Wichrowskiego, doświadczonego wykonawcy instalacji elektroenergetycznych. Książka została opracowana przy współpracy z firmą Wiśniewski z Niedzicy. Jej celem jest wskazanie zasad poprawnej budowy instalacji elektrycznych w różnych obiektach budowlanych. Autor publikacji jest rzeczoznawcą budowlanym o specjalności elektroinstalacyjnej, obejmującej kierowanie budową oraz robotami w zakresie instalacji elektrycznych.