Technika

W 1960 r. ukazała się Fitopatologia leśna prof. zw. dr. Karola Mańki, pierwsze tego typu opracowanie w historii polskich nauk leśnych. Duże zainteresowanie oraz zapotrzebowanie środowiska leśników praktyków oraz kształcących się do pełnienia tego zawodu wpływały na przygotowywane kolejne wydania uzupełniane oraz aktualizowane. Przez ponad pół wieku podręcznik był źródłem wiedzy o chorobach drzew leśnych i parkowych, bardzo przydatnym, rzetelnym, na wysokim poziomie naukowym. Opisywał symptomy i sprawców chorób, głównie infekcyjnych, warunki sprzyjające ich występowaniu, a także metody oraz środki zapobiegania
i zwalczania.

Nowy, wieloautorski podręcznik akademicki kontynuuje koncepcję merytoryczną oraz ideową poprzednich wydań, jest oparty na współczesnej wiedzy naukowej zawartej w polskich i zagranicznych publikacjach oraz doświadczeniu praktycznym fitopatologów. Został przygotowany przez liczny zespół pracowników naukowych – specjalistów zajmujących się różnymi aspektami teoretycznymi i praktycznymi chorób drzew, którzy reprezentują wiele placówek naukowych w kraju. Szczególnie cenne i pożyteczne dla leśników oraz służb ochrony lasu i przyrody mogą być informacje o nowych chorobach, które dopiero niedawno pojawiły się w naszych lasach oraz o groźnych chorobach, dotkliwie niszczących drzewostany w ekosystemach leśnych Europy, które z dużym prawdopodobieństwem mogą wystąpić również w Polsce.

• Autorzy: Małgorzata Mańka, Andrzej Grzywacz
• Format: 17.0x24.0
• Objętość: 690
• Oprawa: twarda
• Rok wydania: 2023
• Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu

Przedmowa

CZĘŚĆ PIERWSZA
I. Przedmiot i gospodarcze znaczenie fitopatologii leśnej

II. Zarys historii fitopatologii leśnej

III. Pojęcie, istota i klasyfikacja chorób roślin

IV. Symptomologia
4.1. Wprowadzenie
4.2. Ogólny podział objawów chorobowych
4.3. Szczegółowy podział objawów chorobowych
4.3.1. Wprowadzenie
4.3.2. Więdnięcia
4.3.3. Przebarwienia
4.3.4. Nekrozy
4.3.5. Zniekształcenia
4.3.6. Rany
4.3.7. Wydzieliny

V. Etiologia
5.1. Abiotyczne czynniki chorobotwórcze
5.1.1. Wprowadzenie
5.1.2. Klimat
5.1.3. Niska temperatura
5.1.4. Wysoka temperatura
5.1.5. Susza – deficyt wody
5.1.6. Nadmiar wody
5.1.7. Opady atmosferyczne
5.1.8. Wiatr
5.1.9. Niedobór lub nadmiar składników pokarmowych
5.1.10. Emisje substancji przemysłowych
5.1.11. Erozje i ruchy masowe
5.1.12. Zaburzenia pola elektromagnetycznego
5.2. Biotyczne czynniki chorobotwórcze
5.2.1. Wprowadzenie
5.2.2. Virus – Wirusy
5.2.3. Bacteria – Bakterie
5.2.4. Patogeny roślin z królestwa Protozoa
5.2.5. Patogeny roślin z królestwa Chromista
5.2.6. Patogeny roślin z królestwa Fungi (Mycota)
5.2.7. Pasożytnicze rośliny nasienne
5.2.8. Nematoda – Nicienie

VI. Proces chorobowy roślin i jego uwarunkowania
6.1. Wprowadzenie
6.2. Rola rośliny gospodarza w procesie chorobowym
6.3. Rola patogena w procesie chorobowym
6.3.1. Wprowadzenie
6.3.2. Zakażenie (infekcja)
6.3.3. Wylęganie (inkubacja)
6.3.4. Wystąpienie objawów (symptomacja)
6.4. Rola środowiska zewnętrznego i czasu w procesie chorobowym
6.4.1. Wprowadzenie
6.4.2. Wpływ środowiska zewnętrznego na gospodarza
6.4.3. Wpływ środowiska zewnętrznego na patogena
6.4.4. Czynnik czasu w procesie chorobowym
6.4.5. Interakcja między gospodarzem, patogenem, środowiskiem i czasem

VII. Ochrona przed chorobami (zwalczanie chorób)
7.1. Wprowadzenie
7.2. Integrowana ochrona i strategia ochrony przed chorobami
7.3. Taktyka (metody) ochrony roślin przed chorobami
7.3.1. Wprowadzenie
7.3.2. Metoda hodowli odpornościowej
7.3.3. Metoda agrotechniczna (hylotechniczna)
7.3.4. Metoda kwarantanny
7.3.5. Metoda biologiczna
7.3.6. Metoda mechaniczna
7.3.7. Metoda fizyczna
7.3.8. Metoda chemiczna

VIII. Zarys metod badań fitopatologicznych

CZĘŚĆ DRUGA
IX. Choroby owoców i nasion
9.1. Wprowadzenie
9.2. Choroby niepasożytnicze
9.3. Mumifikacje
9.3.1. Mumifikacja żołędzi / Mummification of acorn
9.3.2. Mumifikacja nasion brzozy / Mummification of birch seeds
9.4. Zgnilizny owoców i nasion
9.4.1. Czarna zgnilizna żołędzi / Black rot of acorns
9.4.2. Żółta zgnilizna żołędzi / Yellow rot of acorns
9.4.3. Brunatna zgnilizna żołędzi / Brown rot of acorns
9.5. Bezpłodność
9.5.1. Bezpłodność świerka / Infertility of spruce
9.5.2. Bezpłodność topoli i olszy / Infertility of poplar and alder
9.6. Plamistość
9.6.1. Fomoza żołędzi / Phomopsis lesions of acorns
9.6.2. Antraknoza orzecha włoskiego / Walnut anthracnose, Walnut black spot
9.6.3. Plamistość skrzydlaków klonu / Acer wings spot
9.6.4. Plamistość skrzydlaków jesionu / Heterosporium leaf spot
9.6.5. Antraknoza żołędzi i bukwi / Anthracnose of acorns and beechnuts
9.6.6. Rizoktonioza żołędzi i bukwi / Rhizoctonia rot of acorns and beechnuts
9.6.7. Pleśnienie owoców i nasion / Fruit rots and seed molds

X. Choroby kiełków i siewek
10.1.Wprowadzenie
10.2. Niepasożytnicze choroby siewek
10.3. Choroby siewek powodowane przez nicienie
10.4. Choroby siewek powodowane przez grzyby
10.4.1. Zgorzel siewek / Seedling damping off
10.4.2. Pleśnienie dębu / Rosellinia root rot, Ring-dying disease
10.4.3. Przewężenie podstawy łodygi / Strangling disease
10.4.4. Dławienie siewek / Strangling disease
 
XI. Choroby igieł
11.1. Choroby niepasożytnicze
11.2. Choroby wirusowe
11.3. Choroby powodowane przez grzyby
11.3.1. Choroby igieł sosny
11.3.2. Osutki świerka
11.3.3. Rdze świerka / Chrysomyxa rusts of spruce
11.3.4. Osutki jodły
11.3.5. Rdze igieł jodły
11.3.6.Osutki modrzewia
11.3.7. Rdze igieł modrzewi
11.3.8. Osutki daglezji
11.3.9. Zamieranie igieł choiny / Needle blight of hemlock
11.3.10. Brunatnienie łusek żywotnika / Cedar needle blight, Keithia needle blight

XII. Choroby liści
12.1.Wprowadzenie
12.2. Choroby niepasożytnicze
12.3. Choroby wirusowe
12.4. Choroby powodowane przez bakterie
12.4.1. Wprowadzenie
12.4.2. Bakteryjna zgorzel orzecha włoskiego / Walnut bacterial blight
12.4.3. Bakteryjna plamistość liści i pędów morwy / Bacterial blight of mulberry
12.4.4. Bakterioza lilaka / Bacterial blight of lilac
12.5. Choroby powodowane przez grzyby
12.5.1. Zewnętrzniaki workowe / Leaf curl diseases
12.5.2. Mączniak prawdziwy dębu / Oak powdery mildew
12.5.3. Sadzowatość liści i igieł / Sooty mold
12.5.4. Choroby topoli
12.5.5. Choroby wierzby
12.5.6. Antraknoza (plamistość zgorzelowa) / Plane anthracnose
12.5.7. Smołowata plamistość klonu i wierzby / Tar spot of maple, Sycamore tarspot
12.5.8. Inne choroby liści

XIII. Choroby gałęzi i pni drzew iglastych
13.1.Wprowadzenie
13.2. Rdza kory sosny zwyczajnej / Scots pine blister rust
13.3. Rdza kory wejmutki, rdza wejmutkowo-porzeczkowa / White pine blister rust
13.4.Inne rdze na korze sosen
13.5. Rak odziomka sosny / Crumenulopsis canker of pine
13.6. Żywiczny rak sosny / Pitch canker of pine
13.7. Rdza jodły i goździkowatych (rak jodły) / Broom rust of fir
13.8. Rak modrzewia / Larch canker
13.9. Gruzełek świerka / Nectria canker of spruce
13.10. Zamieranie pędów sosny / Brunchorstia dieback, Cenangium dieback
13.11. Zamieranie wierzchołków pędów sosny / Diplodia blight of pine
13.12. Skrętak sosny / Pine twisting rust
13.13. Zgorzel pędów świerka / Sirococcus tip blight
13.14. Przewężenia pędów daglezji / Phacidiopycnis cankers of conifers
13.15. Zgorzel pędów drzew iglastych / Phomopsis canker of conifers
13.16. Zgorzel pędów drzew iglastych / Pestalotiopsis blight of conifers
13.17. Zamieranie pędów żywotnika / Kabatina blight of Cupressaceae
13.18. Zamieranie pędów jałowca / Kabatina blight of juniper
13.19. Rdze kory jałowca / Gymnosporangium rusts of juniper

XIV. Choroby gałęzi i pni drzew liściastych
14.1. Choroby powodowane przez bakterie
14.1.1. Zaraza ogniowa / Fire blight
14.1.2. Bakteryjne więdnięcie wierzby / Watermark disease
14.1.3. Rak bakteryjny jesionu / Bacterial canker of ash tree
14.1.4. Rak bakteryjny topoli / Bacterial canker of poplar
14.2. Choroby powodowane przez grzyby
14.2.1. Gruzełek cynobrowy / Coral spot, Nectria canker
14.2.2. Zgorzel pędów wierzby i czarny rak wierzby / Willow scab and willow black canker
14.2.3. Pomór topoli / Poplar canker, Poplar dieback, Dothichiza canker
14.2.4. Zgorzel kory topoli / Poplar scab
14.2.5. Zgorzel kasztana (rak kasztana) / Chestnut blight
14.2.6. Zamieranie pędów dębu / Bark canker of oak, Bark dieback of oak, Bot canker of oak, Botryosphaeria canker
14.2.7. Zamieranie jesionu / Ash dieback, Chalara ash dieback

XV. Choroby pnia drzew leśnych
15.1. Choroby powodowane przez bakterie
15.2. Choroby powodowane przez grzyby
15.2.1. Rak tarczowaty topoli / Target canker disease
15.2.2. Rak gruzełkowy drzew liściastych / Nectria canker, Bark disease
15.2.3. Zgnilizna biała jamkowata sosny (= huba sosny) / Red ring rot
 
XVI. Choroby korzeni
16.1.Wprowadzenie
16.2. Choroby powodowane przez bakterie
16.2.1. Guzowatość korzeni / Crown gall
16.3. Choroby powodowane przez grzyby
16.3.1. Opieńkowa zgnilizna korzeni / Armillaria root disease
16.3.2. Huba korzeni / Annosus root disease
16.3.3. Inne choroby korzeni

XVII. Mykoryzy a choroby roślin drzewiastych
17.1. Mykoryza – wstęp
17.2.Ektomykoryza
17.3.Ektendomykoryza sosny i modrzewia
17.4. Mykoryza arbutoidalna
17.5. Mykoryza monotropoidalna
17.6. Mykoryza arbuskularna
17.7. Mykoryza storczykowatych
17.8. Mykoryza erykoidalna
17.9. Ciemnostrzępkowe grzyby endofityczne
17.10. Rola grzybów mykoryzowych i mykoryz w biologicznej ochronie drzew przed patogenami

XVIII. Choroby systemiczne
18.1. Choroby powodowane przez bakterie
18.1.1. Żółtaczka wiązu (nekroza łyka wiązu) / Elm yellows (Elm phloem necrosis)
18.2. Choroby powodowane przez grzyby
18.2.1. Holenderska choroba wiązów / Dutch elm disease, DED
18.2.2. Zamieranie dębów / Oak wilt
18.2.3. Więdnięcie drzew liściastych / Verticillium wilt of shade trees
18.2.4. Srebrzystość liści / Silver leaf disease
18.3. Choroby powodowane przez nicienie – więdnięcie sosny / Pine wilt disease

XIX. Choroby wieloczynnikowe
19.1. Zamieranie brzozy / Birch decline, Birch dieback
19.2. Zamieranie dębu / Oak decline
19.3. Zamieranie jodły / Fir decline
19.4. Zamieranie jaworu / Sycamore decline and dieback

XX. Zgnilizny drewna
20.1.Wprowadzenie
20.2.Istota zgnilizny
20.3. Podział zgnilizn drewna
20.3.1. Wprowadzenie
20.3.2. Zgnilizna brunatna
20.3.3. Zgnilizna biała jednolita
20.3.4. Zgnilizna biała jamkowata
20.3.5.Zgnilizna szara
20.4. Metody wykrywania zgnilizn drewna i identyfikowania ich sprawców
20.5. Zgnilizna brunatna drewna drzew iglastych i liściastych
20.6. Biała niejednolita zgnilizna drewna
20.7. Zgnilizna biała jednolita drewna drzew iglastych
20.8. Zgnilizna biała jednolita drewna drzew liściastych
20.9.Szara zgnilizna drewna
20.10. Zgnilizny drewna w budynkach
20.11. Zwalczanie zgnilizn i ochrona drewna
20.12. Prawnie chronione gatunki grzybów rozkładających drewno

XXI. Przebarwienia drewna
21.1.Wprowadzenie
21.2. Sinizna
21.3. Brunatnienie
21.4. Czerwień bielu
21.5. Inne barwice
21.6. Pleśnienie drewna

Literatura
Indeks

Poradnik projektanta elektryka tom 1 i tom 2, wydanie 2023 
Podstawy zasilania budynków mieszkalnych, użyteczności publicznej i innych obiektów nieprzemysłowych w energię elektryczną

rok wydania: 2023,
ISBN: komplet 978-83-64094-70-5

Recenzenci wydania:
dr hab. inż. Paweł Piotrowski, prof. Politechniki Warszawskiej – Instytut Elektroenergetyki
Politechniki Warszawskiej
st. bryg. w st. spocz. dr inż. Waldemar Jaskółowski – Wojskowa Akademia Techniczna,
Szkoła Główna Służby Pożarniczej
mgr inż. Mirosław Miegoń – Eaton Power Quality Oddział w Polsce
mgr inż. Radosław Jagas – Legrand Polska
mgr inż. Mariusz Mikulski – Legrand Polska

Książka wydana pod patronatem miesięcznika elektro.info

Wstęp

W związku z dużym zainteresowaniem Czytelników poprzednimi wydaniami „Poradnika”, zdecydowaliśmy się na kolejne, które zostało uaktualnione i rozszerzone.

Podobnie jak w poprzednich wydaniach, zamieściliśmy w nim podstawową wiedzę niezbędną do opracowania projektu zasilania osiedla mieszkaniowego, budynków jednorodzinnych, budynków użyteczności publicznej, tymczasowego zasilania imprezy masowej, terenu budowy oraz zasilania gwarantowanego. Naszym celem było stworzenie podręcznego poradnika, w którym zostałyby zamieszczone zasady projektowania zasilania obiektów mieszkalnych i użyteczności publicznej – zarówno z sieci elektroenergetycznej niskiego napięcia, jak i z zespołu prądotwórczego i innych dostępnych na rynku źródeł zasilania. Mamy nadzieję, że szóste wydanie książki okaże się równie interesujące jak wydania poprzednie. W tym wydaniu oprócz uaktualnienia treści, zamieściliśmy szereg wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, która stanowi jeden z najważniejszych elementów każdego budynku lub obiektu budowlanego.

W książce świadomie pominięto zagadnienia związane z technologią BIM (ang. Building Information Modeling) z uwagi na fakt, iż autorzy skupiają się na zagadnieniach fizycznych, prawnych i uniwersalnych rozwiązaniach stosowanych przy projektowaniu. Z punktu widzenia procesu projektowania technologia BIM (jak i inne) wspomaga ten proces, natomiast go nie zastępuje. Nadal to na projektancie spoczywa wykonanie wszystkich niezbędnych obliczeń oraz zaplanowanie instalacji w oparciu o wymagania opisane w niniejszym poradniku.

Rozwój budownictwa jednorodzinnego spowodował wiele zmian w podejściu do projektowania zasilania budynków mieszkalnych. Na terenach nowo powstających osiedli mieszkaniowych często projektuje się obiekty użyteczności publicznej, takie jak: banki, przychodnie lekarskie i inne. Większość z nich wymaga, poza zasilaniem podstawowym, zasilania rezerwowego, a niektóre – również zasilania awaryjnego (często zasilania gwarantowanego).

Dla wygody naszych Czytelników zamieściliśmy podstawowe informacje dotyczące projektowania i budowy stacji transformatorowych, linii elektroenergetycznych nn oraz sposobów projektowania układów pomiarowych. Omówiliśmy również zasady wyznaczania mocy zapotrzebowanej w budynkach komunalnych i użyteczności publicznej. W poradniku znajdą też Państwo zasady prowadzenia podstawowych obliczeń zwarciowych. Oprócz omówienia zasilania z sieci elektroenergetycznej nn, znaczną uwagę poświęciliśmy systemom zasilania gwarantowanego obiektów użyteczności publicznej. Zostały opisane, pominięte w innych publikacjach, kryteria doboru zespołu prądotwórczego, UPS-ów oraz siłowni telekomunikacyjnych. Opisano także zasady projektowania zasilania oświetlenia ulic światłem elektrycznym.

Zamieściliśmy również podstawową wiedzę z zakresu wyższych harmonicznych i stwarzanego przez nie zwiększonego zagrożenia pożarowego oraz ich wpływu na pracę różnych odbiorników energii elektrycznej.

Opisaliśmy podstawowe wymagania w stosunku do osób zatrudnionych przy eksploatacji sieci, instalacji i urządzeń elektroenergetycznych, jakie wynikają z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 kwietnia 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadanych kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, sieci i instalacji energetycznych oraz związanych z nim zmian, wynikających ze znowelizowanej Ustawy Prawo energetyczne.

Zaktualizowaliśmy również wymagania dotyczące przyłączania odbiorców do sieci elektroenergetycznej i jakości dostarczanej energii elektrycznej, wynikające z Rozporządzenia Ministra Gospodarki z 4 maja 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego. W związku z dostrzeganiem przez spółki dystrybucyjne znacznego poboru mocy biernej przez budynki użyteczności publicznej oraz budynki wielorodzinne coraz częściej zachodzi konieczność jej kompensowania w tych budynkach. Problem kompensacji mocy biernej wyjaśniliśmy w osobnym rozdziale.

W poradniku znalazły się również wymagania dotyczące zasilania imprezy masowej z wykorzystaniem zespołów prądotwórczych oraz zasad ochrony przeciw-porażeniowej w strefach nieobjętych połączeniami wyrównawczymi.

W końcowej części książki znajdą Państwo dodatki, w których między innymi omówiliśmy podstawowe zagadnienia związane z ochroną przeciwprzepięciową oraz zasadami i sposobami oddymiania dróg ewakuacyjnych w budynkach objętych pożarem. Znajdują się tam również wymagania dotyczące odległości linii elektroenergetycznych od budynków, które nie zostały określone w normach, a wynikają z różnych aktów prawnych, a także podstawowe wymagania dotyczące oświetlenia awaryjnego budynków, pompowni ppoż. oraz szeregu innych wymagań techniczno‐budowlanych.

Korzystając z charakterystyk zamieszczonych w poradniku należy mieć świadomość, że stanowią one tylko przykłady i w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy korzystać z katalogów producentów.

Mamy świadomość, że niejednokrotnie zastosowane słownictwo jest niezgodne z aktualnie obowiązującym, co wynika z faktu, iż w dalszym ciągu trwają prace Polskiego Komitetu Normalizacyjnego nad nazewnictwem. Ponieważ większość Czytelników w swojej pracy najczęściej posługuje się starym nazewnictwem – postanowiliśmy używać go w książce.

Autorzy składają podziękowania recenzentom tego wydania: dr. hab. inż. Pawłowi Piotrowskiemu, profesorowi Politechniki Warszawskiej, dr. inż. Waldemarowi Jaskółowskiemu z Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie, mgr. inż. Mirosławowi Miegoniowi, wysokiej klasy specjaliście z zakresu zasilania gwarantowanego, mgr. inż. Mariuszowi Mikulskiemu, specjaliście z zakresu przewodów szynowych oraz mgr. inż. Radosławowi Jagasowi, specjaliście z zakresu eksploatacji i serwisu urządzeń za wnikliwą analizę treści książki, dzięki czemu uzyskała ona obecny kształt.

Autorzy dołożyli wszelkich starań, aby zaktualizować poradnik pod kątem dostosowania jego treści do aktualnie obowiązujących przepisów prawnych oraz norm. Należy mieć jednak świadomość, że poradnik jest tworzony od ponad 17 lat i część jego treści może zawierać odwołania do nieobowiązujących już przepisów lub norm. Nie zmienia to jednak faktu, że pod względem merytorycznym treści te nadal zachowują aktualność. Jednocześnie pragniemy podziękować wszystkim Czytelnikom za cenne uwagi oraz sugestie, które wpłynęły na ostateczny kształt szóstego wydania poradnika.
Julian Wiatr

Spis treści - tom 1

Wstęp / 15
1. Projekt budowlany i zasady jego uzgadniania / 17
1.1 Przepisy ogólne i wymagania podstawowe / 17
1.2 Postępowanie poprzedzające rozpoczęcie robót budowlanych. Zakres i forma projektu budowlanego / 20
1.3 Dane wyjściowe do projektowania / 52
1.4 Uzgadnianie i zatwierdzanie dokumentacji projektowej / 54

2. Podstawy zasilania budynków nieprzemysłowych / 69
2.1 Wymagania dotyczące lokalizacji urządzeń zasilających / 69
2.2 Charakterystyka systemu zasilania budynków użyteczności publicznej / 70
2.3 Przyłączenie podmiotów do sieci elektroenergetycznej / 72
2.3.1. Przyłączanie mikroinstalacji fotowoltaicznej do sieci elektroenergetycznej / 77
2.4 Jakość energii elektrycznej / 79
2.4.1 Standardy jakościowe obsługi odbiorców energii elektrycznej / 79
2.4.2 Wymagania w zakresie jakości energii elektrycznej określone w normach / 84
2.4.2.1 Wpływ wahania napięcia na pracę wybranych odbiorników / 88
2.4.2.2 Harmoniczne, interharmoniczne i subharmoniczne oraz ich wpływ na pracę urządzeń oraz instalacji elektrycznych / 91
2.4.2.2.1 Harmoniczne / 91
2.4.2.2.2 Interharmoniczne i subharmoniczne / 106
2.5 Taryfy za energię elektryczną / 109
2.6 Niezawodność zasilania / 112
2.7 Zasilanie z sieci elektroenergetycznej / 120
2.7.1 Układy sieci średniego napięcia / 121
2.7.2 Układy sieci niskiego napięcia / 124
2.7.3 Układy zasilania w sieciach elektroenergetycznych nn / 129
2.8 Odbiorniki energii elektrycznej / 131
2.9 Zasady obliczania mocy zapotrzebowanej / 166
2.9.1 Ogólna charakterystyka wyznaczania mocy szczytowej i zapotrzebowanej / 166
2.9.2 Budynki mieszkalne / 168
2.9.2.1 Statystyczna metoda wyznaczania współczynnika jednoczesności / 170
2.9.2.2 Wyznaczanie współczynnika jednoczesności szczytów dla układów złożonych / 175
2.9.3 Budynki użyteczności publicznej / 179
2.9.3.1 Wyznaczanie mocy szczytowych w elementach sieci osiedlowej / 182
2.10 Układy pomiarowe do rozliczeń zużytej energii elektrycznej / 183
2.10.1 Układy pomiarowe / 183
2.10.2 Dobór przekładników prądowych do układów pomiarowych półpośrednich / 193
2.10.3 Dobór przekładników napięciowych do układów pomiarowych / 202
2.11 Wybrane zagadnienia dotyczące projektowania instalacji elektrycznych / 207
2.12 Uproszczony projekt instalacji elektrycznych piwnic lokatorskich w budynku wielorodzinnym / 222
2.13 Uproszczony projekt zasilania szafek zasilania jachtów w jachtowym porcie śródlądowym / 229
2.14 Uproszczony projekt automatyki priorytetu w instalacji domowej / 234

3. Sieciowe urządzenia zasilające / 237
3.1 Rozdzielnice niskiego napięcia / 237
3.1.1 Przewody szynowe / 256
3.2 Stacje transformatorowe SN/nn / 276
3.3 Dobór stacji transformatorowej / 299
3.4 Zabezpieczenia transformatorów średniego napięcia / 303
3.5 Zabezpieczenie transformatorów po stronie niskiego napięcia / 310
3.6 Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych pod względem ochrony ppoż. / 311
3.7 Optymalizacja położenia pojedynczej stacji transformatorowej / 322

4. Linie elektroenergetyczne niskich i średnich napięć / 333
4.1 Linie kablowe / 333
4.2 Linie napowietrzne / 366
4.2.1 Wymagania oraz elementy konstrukcji / 366
4.2.2 Wymagania dla linii z przewodami pełnoizolowanymi oraz z przewodami niepełnoizolowanymi / 378
4.3 Ochrona odgromowa linii kablowych i napowietrznych / 388
4.4 Przejście z układu TN-C na układ TN-C-S (rozdział przewodu PEN na przewód PEN oraz przewód N) / 389
4.5 Mechanika przewodów linii napowietrznych / 393
4.6 Siły działające na słupy oraz na posadowiane słupów / 440
4.7 Przykłady uproszczonych projektów linii elektroenergetycznych nn oraz SN / 454
4.7.1 Uproszczony projekt przyłącza kablowego SN do elektroenergetycznej linii napowietrznej SN do zasilania słupowej kablowej stacji transformatorowej SN/nn / 454
4.7.2 Uproszczony projekt rozbudowy elektroenergetycznej linii napowietrzno-kablowej / 467
4.7.3 Uproszczony projekt obiektowej elektroenergetycznej sieci kablowej SN / 479
4.7.4 Uproszczony projekt rozbudowy elementu elektroenergetycznej sieci kablowej SN / 488
4.7.5 Uproszczony projekt przyłącza napowietrznego do linii elektroenergetycznej 3x230/400 V / 495
4.7.6 Uproszczony projekt przyłącza kablowego do elektroenergetycznej linii napowietrznej / 501

5. Zwarcia / 509
5.1 Obliczanie zwarć. Początkowy prąd zwarciowy / 509
5.2 Parametry elementów obwodu zwarciowego / 513
5.2.1 Parametry zwarciowe systemu elektroenergetycznego / 513
5.2.2 Parametry zwarciowe pozostałych elementów obwodu zwarciowego / 514
5.3 Obliczanie prądów zwarciowych / 519
5.3.1 Prąd zwarciowy udarowy / 519
5.3.2 Prąd zwarciowy wyłączeniowy / 520
5.3.3 Prąd zwarciowy zastępczy cieplny / 521
5.4 Udział silników w prądzie zwarciowym / 528
5.5. Praktyczne aspekty obliczania zwarć metodą składowych symetrycznych / 533
5.5.1. Podstawy i matematyczne przekształcenia / 533
5.5.1.1. Wybrane zagadnienia algebry liniowej / 533
5.5.1.2. Podstawy matematyczne teorii składowych symetrycznych / 544
5.5.1.3. Podstawowe twierdzenia dotyczące metody składowych symetrycznych / 548
5.5.2. Praktyczne zastosowanie metody składowych symetrycznych / 549
5.5.2.1. Zwarcie jednofazowe z ziemią / 549
5.5.2.2. Dwufazowe zwarcie z ziemią / 550
5.5.2.3. Zwarcie trójfazowe symetryczne / 552
5.5.2.4. Praktyczne aspekty stosowania metody składowych symetrycznych / 553

6. Dobór przewodów i ich zabezpieczeń / 561
6.1 Dobór przewodów w instalacjach elektrycznych / 561
6.1.1 Nagrzewanie kabli i przewodów / 561
6.1.2 Zasady doboru przewodów i kabli w instalacjach elektrycznych / 567
6.1.3 Dobór przewodów na długotrwałą obciążalność i przeciążalność prądową / 568
6.1.4 Sprawdzenie dobranych przewodów lub kabli na warunki zwarciowe / 580
6.1.5 Sprawdzenie dobranych przewodów lub kabli na warunek spadku napięcia / 589
6.1.6 Sprawdzenie dobranych przewodów na spadek napięcia przy rozruchu silników / 592
6.1.7 Sprawdzenie dobranych przewodów z warunku samoczynnego wyłączenia / 594
6.1.8 Przewody ochronne / 597
6.1.9 Wyznaczanie przekroju przewodu neutralnego w obwodach zasilających odbiorniki nieliniowe / 603
6.1.10 Dobór przewodów do zasilania urządzeń, które muszą funkcjonować w czasie pożaru / 607
6.2 Dobór zabezpieczeń / 621
6.2.1 Zasady zabezpieczania przetężeniowego / 621
6.2.2 Zabezpieczenia przewodów / 622
6.2.3 Wymagania zwarciowe stawiane zabezpieczeniom / 629
6.2.4 Zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków łukowych / 636
6.3 Zabezpieczanie silników / 640
6.3.1 Zabezpieczenie zwarciowe / 640
6.3.2 Zabezpieczenie bezpiecznikiem topikowym / 640
6.3.3 Zabezpieczenie przeciążeniowe / 642
6.3.4 Zabezpieczenie zanikowe / 643
6.4 Selektywność zabezpieczeń / 651
6.4.1 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu bezpieczników topikowych / 651
6.4.2 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu bezpiecznika topikowego z wyłącznikiem nadprądowym / 653
6.4.3 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu dwóch wyłączników nadprądowych / 657
6.4.4 Selektywność działania przy kaskadowym połączeniu dwóch wyłączników różnicowoprądowych / 660
6.5 Zabezpieczenie przewodów połączonych równolegle / 666

7. Układy i urządzenia zasilania rezerwowego, awaryjnego i gwarantowanego / 679
7.1 Samoczynne załączanie rezerwy SZR / 679
7.2 SZR sieć/sieć / 680
7.3 Źródła zasilania gwarantowanego i awaryjnego oraz zasady ich doboru / 695
7.3.1 Zasilacze bezprzerwowe (UPS) / 695
7.3.2 UPS pracujący w trybie VFD (off-line) / 697
7.3.3 UPS pracujący w trybie VI (line interactive – sieciowo interaktywny) / 698
7.3.4 UPS pracujący w trybie VFI (on-line) / 698
7.3.5 Układy redundantne UPS / 700
7.3.6 Karta synchroniczna X-Slot Hot Sync – instalacja i oprzewodowanie / 704
7.3.7 Hot SyncTM – system pracy równoległej UPS Powerware / 704
7.3.8 Technologia Hot SyncTM – zasada działania / 706
7.3.9 ABMTM (Advanced Battery Management) – system nieciągłego ładowania baterii / 709
7.3.10 Dobór mocy zasilacza UPS / 712
7.3.11 Przykłady układów zasilania gwarantowanego o zwiększonej niezawodności / 716
7.4 Problemy z zasilaniem i rozwiązania UPS / 721
7.4.1 Wykaz danych technicznych UPS-a deklarowanych przez producenta / 723
7.5 Podstawy funkcjonalne zasilaczy UPS Eaton serii Powerware 727
7.5.1 Funkcje elektryczne / 727
7.5.2 Działanie w warunkach normalnych / 728
7.5.3 Przerwa w zasilaniu sieciowym/praca autonomiczna z akumulatorów / 728
7.5.4 Przerwa normalna/ładowanie baterii / 728
7.5.5 Przełączenie na wewnętrzny tor obejściowy – włączony przełącznik statyczny / 728
7.5.6 Przełączenie na pracę normalną UPS-a / 729
7.5.7 Podwójne źródła energii w zasilaczach UPS / 729
7.5.8 Falownik / 729
7.5.9 Prostownik / 730
7.6 Opis pracy UPS-a w technologii beztransformatorowej / 734
7.6.1 Budowa wewnętrzna systemu UPS / 734
7.6.2 Tryby pracy / 734
7.6.3 Ręczny przełącznik toru obejściowego EBS / 737
7.6.4 Ręczny przełącznik toru obejściowego MBS / 738
7.7 Algorytm doboru zasilaczy UPS / 746
7.7.1 Algorytm postępowania / 746
7.7.2 Procedura doboru zasilaczy UPS / 748
7.7.3 Wybór UPS-a / 752
7.8 Zasilacze dc – siłownie telekomunikacyjne (STK) / 757
7.9 Baterie akumulatorów / 764
7.9.1 Baterie kwasowo-ołowiowe / 764
7.9.2 Budowa akumulatora bezobsługowego VRLA / 765
7.9.3 Akumulatory litowo-jonowe (Li-ion) / 766
7.10 Porównanie baterii klasycznych VLA i baterii z regulowanym zaworem VRLA / 771
7.10.1 Porównanie baterii VRLA w wykonaniu AGM i żelowych / 771
7.10.2 Zastosowania akumulatorów VRLA / 773
7.10.3 Ładowanie baterii / 773
7.10.4 Rozładowanie baterii / 774
7.10.5 Warunki pracy akumulatorów VRLA / 775
7.10.6 Procesy cieplne w akumulatorach VRLA / 776
7.10.7 Problemy występujące przy eksploatacji akumulatorów VRLA / 776
7.10.8 Składowanie / 777
7.11 Dobór baterii akumulatorów do zasilacza UPS / 778
7.11.1 Elementy wpływające na dobór baterii akumulatorów / 778
7.12 Wymagania techniczne wyboru baterii akumulatorów (diagram) / 781
7.13 Dobór baterii do systemu UPS / 782
7.14 Dobór wentylacji pomieszczenia systemu baterii VRLA / 795
7.14.1 Lista kontrolna systemu wentylacji baterii VRLA / 795
7.14.2 Obliczanie wentylacji przedziału bateryjnego UPS / 797
7.14.3 Obliczenia wentylacji pomieszczenia baterii VRLA / 799
7.14.4 Wyznaczenie bezpiecznej odległości od źródeł inicjacji wybuchu / 802
7.15 Zespoły prądotwórcze (ZP) / 803
7.15.1 Dobór mocy zespołu prądotwórczego / 810
7.15.2 Tandem UPS – zespół prądotwórczy / 814
7.15.3 Rodzaje mocy zespołów prądotwórczych / 816
7.15.4 Układy współpracy ZP z siecią elektroenergetyczną / 819
7.15.4.1 SZR sieć/ZP / 819
7.15.4.2 Ręczny przełącznik sieć/ZP / 819
7.15.4.3 Automatyka SZR sieć/ZP z układem obejściowym / 820
7.15.4.4 Ochrona przeciwprzepięciowa w instalacjach napięcia awaryjnego i gwarantowanego / 820
7.15.5 Wymagania dotyczące instalowania zespołów prądotwórczych / 825
7.15.5.1 Warunki przyłączania / 825
7.15.5.2 Warunki zabudowy / 825
7.15.5.3 Projekt budowlany instalacji / 825
7.15.5.4 Instrukcja ruchu i eksploatacji zespołu prądotwórczego (współpracy z siecią energetyki zawodowej) / 826
7.15.5.5 Odbiór techniczny / 827
7.15.6 Przykładowa instrukcja współpracy ruchowej zespołu prądotwórczego z siecią elektroenergetyczną / 828
7.15.7 Uproszczony projekt tymczasowego zasilania osiedla mieszkaniowego z wykorzystaniem mobilnego zespołu prądotwórczego / 836

8. Kompensacja mocy biernej / 843
8.1 Wstęp / 843
8.2 Kompensacja mocy biernej indukcyjnej / 858
8.2.1 Wiadomości podstawowe / 858
8.2.2 Dobór baterii do kompensacji mocy biernej indukcyjnej / 867
8.2.3 Zasady przyłączania baterii kondensatorów do stacji transformatorowych pracujących z automatyką SZR / 874
8.2.4 Kompensacja mocy biernej podczas zasilania obiektów ze źródła awaryjnego / 886
8.3 Kompensacja mocy biernej pojemnościowej / 887

9. Zasilanie terenu budowy i rozbiórki / 891

10. Zasilanie tymczasowe imprezy masowej / 905

11. Wymagania stawiane obiektom budowlanym łączności – zasilanie / 919

12. Zasilanie oświetlenia ulicznego / 925

13. Ochrona przeciwporażeniowa (zagadnienia wybrane) / 949
13.1 Działanie prądów na organizmy żywe / 949
13.2 Ochrona przeciwporażeniowa przy napięciu U ≤ 1 kV / 956
13.2.1 Ochrona podstawowa / 959
13.2.2 Ochrona przy uszkodzeniu / 959
13.2.2.1 Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TN / 960
13.2.2.2 Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TT / 964
13.2.2.3 Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach IT / 965
13.2.3 Wyłącznik różnicowoprądowy 976
13.2.4 Ochrona przeciwporażeniowa w sieciach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 980
13.2.5 Przewody PEN i PE w liniach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 983
13.2.6 Uziemienia w sieciach TN i TT / 983
13.2.7 Punkty neutralne sieci niskiego napięcia łączone z uziomami stacji zasilających / 1002
13.2.8 Połączenia wyrównawcze ochronne / 1008
13.2.9 Zasilanie urządzeń w strefach nieobjętych połączeniami wyrównawczymi / 1015
13.3 Ochrona przeciwporażeniowa przy zasilaniu z zespołu prądotwórczego (ZP) / 1018
13.4 Ochrona przeciwporażeniowa w układach zasilania gwarantowanego UPS / 1025
13.5 Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym (zagadnienia wybrane) / 1032
13.5.1 Instalacje elektryczne w pomieszczeniach kąpielowych oraz baseny pływackie i inne / 1032
13.5.2 Ochrona przeciwporażeniowa w obiektach szpitalnych / 1037
13.5.2.1 Pomieszczenia użytkowane medycznie / 1038
13.5.2.2 Koncepcja ochrony przeciwporażeniowej / 1039
13.5.2.3 Układ IT / 1039
13.5.2.4 Elektryczność statyczna / 1042
13.5.2.5 Ochrona przeciwprzepięciowa / 1042
13.5.2.6 Pola elektromagnetyczne (PEM) / 1043
13.5.3 Ochrona przeciwporażeniowa w obiektach szpitalnych / 1047
13.6 Ochrona przeciwporażeniowa przy napięciu U > 1 kV / 1054

14. Badania instalacji elektrycznych niskiego napięcia (zagadnienia wybrane) / 1061
14.1 Rodzaj i terminy badań / 1061
14.1.1 Wymagania określone w normie PN-HD 60364-6 / 1062
14.1.2 Wymagania odnośnie dokładności pomiarów / 1064
14.1.3 Prawna kontrola metrologiczna / 1067
14.1.4 Kontrola stanu instalacji elektrycznych niskiego napięcia / 1069
14.1.5 Częstość wykonywania okresowych badań na terenach budowy / 1070
14.2 Próba ciągłości połączeń / 1070
14.3 Pomiary rezystancji izolacji / 1072
14.4 Badanie samoczynnego wyłączenia w instalacjach / 1075
14.4.1 Badanie samoczynnego wyłączenia zwarcia w instalacjach z zabezpieczeniami zwarciowymi bez wyłączników różnicowoprądowych / 1078
14.5 Ogólne warunki wykonywania badań instalacji z wyłącznikami różnicowoprądowymi / 1080
14.6 Pomiar prądów upływowych w instalacji elektrycznej / 1084
14.7 Pomiar rezystancji podłogi i ścian / 1084
14.8 Spadek napięcia / 1086
14.9 Pomiar rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu / 1086
14.10 Badania zespołów prądotwórczych (ZP) / 1090
14.11 Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla transformatorów elektroenergetycznych / 1097
14.12 Pomiary eksploatacyjne baterii kondensatorów statycznych w układach kompensacji mocy biernej o napięciu znamionowym do 1kV / 1100
14.13 Pomiary eksploatacyjne urządzeń napędowych o napięciu znamionowym do 1 kV / 1102
14.14 Badanie ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania w obwodach zasilanych przez UPS / 1102
14.15 Badanie i pomiary baterii akumulatorów / 1106
14.16 Wybrane pomiary kabli elektroenergetycznych / 1110
14.17 Zmiany wymagań wprowadzone przez normę PN-HD 60364-6:2019-12P / 1112
14.18 Konserwacja i sprawdzanie LPS / 1114
14.19 Sprawdzanie natężenia i rodzaju oświetlenia w pomieszczeniach / 1118
LITERATURA / 1120

Spis treści - tom 2

ZAŁĄCZNIKI / 5
Załącznik 1 Tabele doboru kabli i przewodów / 7
Załącznik 2 Symbole graficzne stosowane w schematach elektrycznych i mapach geodezyjnych (wybrane) / 39
Załącznik 3 Tabele rezystancji i reaktancji transformatorów, linii napowietrznych i kabli (wybranych) / 54
Załącznik 4 Przegląd i kontrola instalacji elektrycznych i instalacji (urządzeń) piorunochronnych w budynku / 58
Załącznik 5 Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami elementów manipulacyjnych / 73
Załącznik 6 Wybrane definicje z zakresu elektryki / 78
Załącznik 7 Zasady udzielania świadectw kwalifikacyjnych D i E oraz wymagania prawne w zakresie bhp przy urządzeniach energetycznych / 87
Załącznik 8 Charakterystyki wybranych aparatów elektrycznych / 103
Załącznik 9 Prawne aspekty wykonywania pomiarów ochronnych / 122
Załącznik 10 Tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania / 133
DODATKI / 143
Dodatek 1 Ochrona odgromowa obiektów budowlanych oraz ochrona przepięciowa w instalacjach elektrycznych obiektów budowlanych (zagadnienia wybrane) / 145
Dodatek 2 Wzajemne sytuowanie obiektów budowlanych i sieci elektroenergetycznych / 209
Dodatek 3 Podstawy projektowania ogrzewania elektrycznego / 251
Dodatek 4 Instalacje elektryczne w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem oraz wentylacja w pomieszczeniach ładowania akumulatorów / 284
Dodatek 5 Podstawy teorii pożaru / 318
Dodatek 6 Definicje i wymagania dla stref pożarowych w budynku / 335
Dodatek 7 Zasilanie budynków w energię elektryczną w czasie pożaru / 350
Dodatek 8 Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu. Metodyka konstruowania. Zagrożenia przez wyłącznik EPO zasilacza UPS oraz ich neutralizacja / 378
Dodatek 9 Oświetlenie awaryjne w budynkach oraz wymagania dotyczące zasilania awaryjnego w tunelach komunikacyjnych / 408
Dodatek 10 Zasady oprzewodowywania i doboru zabezpieczeń ograniczników przepięć (SPD) / 447
Dodatek 11 Zasady projektowania sterowań instalacjami do odprowadzania dymu i ciepła / 458
Dodatek 12 Ochrona pożarowa kanałów i tuneli kablowych / 482
Dodatek 13 Zasilanie pompowni przeciwpożarowych / 508
Dodatek 14 Wyłącznik selektywny / 526
Dodatek 15 Wymagania dla kabli i przewodów wynikające z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011(CPR) / 542
Dodatek 16 Zasady wprowadzania do obrotu i stosowania obiektach budowlanych urządzeń przeciwpożarowych / 556
Dodatek 17 Elektryczne instalacje tymczasowe rozwijane przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej / 564
Dodatek 18 Elementy fotowoltaiki / 581

ISBN 978-83-963793-0-6

wydanie II , 2026

oprawa twarda

stron 944

Zagadnienia dotyczące wyważania i dynamiki wirników są objaśnione za pomocą 102 analitycznie rozwiązanych przykładów obliczeniowych
i 335 rysunków. Wybrane przykłady są dodatkowo rozwiązane z użyciem dołączonych programów obliczeniowych.

Wirnik, który, wzdłuż swojej długości, nie jest idealnie kołowosymetryczny wzbudza przy obrotach drgania podpór. W przeważającej liczbie przypadków drgania nie są pożądane i są zakłóceniem. Praktyka wskazuje, że niewyważenie zakłóca poprawne działanie wielu rodzajów wirników i należy to niewyważenie wyeliminować. Dlatego technicy je zdefiniowali i wymyślili proces jego minimalizacji.

Książka jest przeznaczona dla pracowników obsługujących i przygotowujących wyważarki do pracy, techników, studentów studiów technicznych, osób zajmujących się eksploatacją maszyn wirnikowych, projektowaniem maszyn wirnikowych i samych wirników.

Treść książki dotyczy dynamiki wirników, a w szczególności ich zachowania się przy obrotach. Znajdujemy tam opis ruchu wirujących tarcz i wirników trójwymiarowych. Obejmuje on wyznaczenie sił czynnych i biernych występujących przy obrotach, w tym analizę ich równowagi przed i po kolejnych rezonansach.

W książce pokazano zachowanie się wirników pod wpływem działania zewnętrznego obciążenia, które nazywamy niewyważeniem i wybrane sposoby jego wyeliminowania. Przedstawiono zagadnienia występujące w praktyce wyważania i opisano je przykładami liczbowymi. Proces minimalizacji drgań wirników, obciążonych wstępnie niewyważeniem, wykonywano z użyciem metod: współczynników wpływu i modalnej. Pokazano skuteczność obu metod dla różnych rozkładów i ilości płaszczyzn pomiarowych i korekcyjnych. Obliczenia wykonano na drodze analitycznej jak i z użyciem programów obliczeniowych. Programy projektowano w środowisku Octave. Pokazano sposób wyznaczania mas obciążników korekcyjnych oraz zestawów obciążników i skuteczność ich działania. Wyniki opatrzono komentarzami wynikającymi z praktycznych działań. 

Opisano i porównano zasady działania wyważarek nad- i podkrytycznych. Przedstawiono sposób powiązania sygnałów pochodzących z pomiarów drgań lub sił z masami obciążników korekcyjnych i miejsc ich posadowienia, w związku z uprzednio wykonaną kalibracją maszyny. Przedstawiono kalibrowanie i testowanie wyważarek. Przy opisie kilku wybranych czynności technologicznych, przy wyważaniu, pokazano np. sposób na mechaniczną i elektroniczną kompensację składników niewyważenia zakłócających wynik wyważania.

W tekście zawarto 27 krótkich programów, zaprojektowanych w środowisku Octave. Służą one do wykonania obliczeń numerycznych będących rozwinięciem uprzednio wykonanych obliczeń analitycznych. Rozwinięcie polega na dodaniu możliwości dowolnego konfigurowania wstępnego obciążenia wirnika i ilości oraz rozkładu płaszczyzn pomiarowych i korekcyjnych wzdłuż jego długości. Daje to możliwość wstępnej analizy skuteczności wyważania wirników podatnych.

Dla czytelnika, który na co dzień nie ma do czynienia z dynamiką wirników, przygotowano rozdziały dające podstawową wiedzę niezbędną do dalszej pracy z książką. Dołączono w nim wybrane informacje ze statyki, kinematyki, dynamiki i drgań prostych układów, które ułatwiają czytanie dalszego tekstu.

Wyjątkiem są rozdziały, w których wyznaczono analitycznie ułożenie w przestrzeni głównej i centralnej osi bezwładności względem osi geometrycznej wirnika, w zależności od wartości i składu niewyważenia. Pokazanie wzajemnego ułożenia  osi bezwładności i osi geometrycznej wirnika jest skutecznym kryterium oceny stopnia niewyważenia.

   Na stronie internetowej Przedsiębiorstwa CIMAT sp. z o. o. przygotowano do pobrania programy obliczeniowe, które są zamieszczone w tekście książki oraz tabele wyników i wykresy służące do testowania wyważarek zgodnie z normą DIN ISO 21940-21.

Mirosław F. Malec

Spis treści

Od autora..................................................................................................................................................................................................................... 7

1. Wstęp. 11
2. Definicje związane z wyważaniem.. 14

2.1. Mechanika. 14

2.2. Wirniki 16

2.3. Niewyważenie. 19

2.4. Proces wyważania. 22

2.5. Wyważarki 25

2.6. Opis podstawowych pojęć i procesów związanych z wyważaniem.. 31

3. Użyteczne informacje ogólne. 38

3.1. Statyka. Zasady redukcji układów sił 39

3.2. Kinematyka. Ruch obrotowy. 45

3.3. Dynamika. Siła bezwładności 46

3.4. Dynamika. Siły bezwładności w ruchu obrotowym.. 53

3.5. Dynamika. Rozkład masy wirników i jej wyróżniki 56

3.5.1. Momenty statyczne pola przekroju poprzecznego i masy. 57

3.5.2. Masowe momenty bezwładności punktu, układu punktów i ciała materialnego. 61

3.6. Wpływ niewyważenia na położenie i kierunek działania głównych i centralnych
osi bezwładności wirnika sztywnego. 66

3.6.1. Elipsoida bezwładności 68

3.6.2. Położenie głównych i centralnych osi bezwładności w układzie płaskim.. 77

3.6.3. Położenie głównych i centralnych osi bezwładności w układzie
quasi-przestrzennym.. 82

3.6.4. Położenie głównych i centralnych osi bezwładności w układzie przestrzennym.. 88

3.7. Przykłady wyznaczania linii i kierunku działania jednej z głównych i centralnych
osi bezwładności z użyciem programu obliczeniowego Octave 4.0.1 (GUI) 109

3.7.1. Układ płaski 109

3.7.2. Układ quasi-przestrzenny. 112

3.7.3. Układy przestrzenne. 115

4. Użyteczne informacje o drganiach mechanicznych. 126

4.1. Wstęp. 126

4.2. Wektorowa interpretacja drgań i zastosowanie liczb zespolonych. 127

4.3. Masowy układ drgający o jednym stopniu swobody. 133

4.3.1. Drgania swobodne nietłumione. 135

4.3.2. Drgania swobodne tłumione. 141

4.3.3. Drgania wymuszone nietłumione. 146

4.3.4. Drgania wymuszone tłumione. 150

4.4. Energia drgań i rozkład sił na płaszczyźnie fazowej 159

4.5. Układy drgające o dwóch stopniach swobody. 166

5. Teoria wyważania. 169

5.1. Więzy w ruchu obrotowym.. 169

5.2. Zasada minimum energii a niewyważenie. 171

5.3. Podstawy wyważania wirników sztywnych na wyważarkach. 172

5.3.1. Co to jest wyważanie?. 176

5.3.2. Elementarne zależności 177

5.3.3. Dokładność wyważania (klasy dokładności wyważania) 182

5.4. Analiza stanu niewyważenia wirników dwuwymiarowych. 199

5.5. Analiza stanu niewyważenia wirników trójwymiarowych. 220

5.6. Podstawy wyważania wirników podatnych. 233

5.7. Ruch wirowy tarczy osadzonej na wale podatnym giętnie. 247

5.8. Równowaga sił na wirującej tarczy i mechanizm jej samocentrowania. 255

5.8.1. Siły tarcia generowane na wirującej tarczy osadzonej na wale podatnym giętnie
w lepkim ośrodku. 262

5.8.2. Siły bezwładności generowane na wirującej tarczy osadzonej na wale podatnym giętnie  293

5.9. Wyważanie jednopłaszczyznowe wirników dwuwymiarowych za pomocą
metody współczynników.. 311

5.10. Wyważanie dwupłaszczyznowe wirników trójwymiarowych z wykorzystaniem metody współczynników   326

6. Wykorzystanie metod obliczeniowych: współczynników wpływu i modalnej do dynamicznego wyważania wirników i minimalizacji ugięć belek. 338

6.1. Wyważanie wirników podatnych i znajdowanie sił przeciwdziałających pierwotnym obciążeniom zewnętrznym belek z wykorzystaniem metody współczynników wpływu. 345

6.1.1. Metoda współczynników wpływu dla równej ilości  i .. 347

6.1.2. Wyznaczanie zewnętrznego obciążenia belek z wykorzystaniem metody współczynników. Dostosowanie metody do różnej liczby  i .. 361

6.1.3. Wyważenie wirnika w trzech płaszczyznach z wykorzystaniem związków analitycznych metody  370

6.1.4. Wyważenie w trzech płaszczyznach korekcyjnych z użyciem programu obliczeniowego. 387

6.1.5. Wyważanie wirnika w pięciu płaszczyznach korekcyjnych z użyciem programu obliczeniowego  391

6.1.6. Metoda współczynników wykorzystywana do znajdowania sił przeciwdziałających statycznym ugięciom belek i wirników   404

6.1.6.1. Minimalizacja ugięć belek przy obciążeniu zewnętrznym równomiernie rozłożonym wzdłuż długości belki 409

6.1.6.2. Minimalizacja ugięć belek przy obciążeniu zewnętrznym skupionym w wybranym punkcie belki 424

6.1.7. Wprowadzenie do przypadków dynamicznych. 450

6.1.8. Obliczanie ugięć wirników podatnych wywołanych obrotami z użyciem równań równowagi sił i momentów zginających  457

6.1.9. Programowe obliczenie korekcji niewyważenia wstępnego o przebiegu sinusoidalnym.. 463

6.1.10. Skuteczność metody współczynników dla wirnika będącego na obrotach przy różnych konfiguracjach punktów pomiarowych i korekcji 471

6.2. Wyważanie wirników z wykorzystaniem metody modalnej 478

6.2.1. Obliczenie częstości własnych wirnika będącego na obrotach. 490

6.2.2. Obliczanie ugięć wirników podatnych wywołanych obrotami 497

6.2.3. Wykorzystanie metody modalnej w procesie wyważania. 514

6.2.4. Praktyczne aspekty wyważania postaciowego. 525

6.2.5. Analityczny sposób obliczeń, w których jest wyznaczany jeden obciążnik
korekcyjny główny w zestawie. 529

6.2.5.1. Przykłady, w których niewyważenie początkowe jest skupione w punkcie. 530

6.2.5.2. Przykład, w którym niewyważenie jest rozciągnięte na całej długości
wirnika. 553

6.2.6. Analityczny sposób obliczeń, w których jest wyznaczanych kilka obciążników głównych w zestawie  557

6.2.7. Praktyczny aspekt wyważania w kilku cyklach pomiarowych. 575

6.2.8. Obliczenia masy pojedynczego obciążnika korekcyjnego, dla każdej z postaci
ugięcia, z użyciem oprogramowania narzędziowego Octave 4.0.1 (GUI) 587

6.2.9. Kompletowanie zestawów zawierających jeden obciążnik korekcyjny główny. 595

6.2.10. Kompletowanie zestawów zawierających więcej niż jeden obciążnik korekcyjny główny  604

6.2.11. Wyznaczanie mas obciążników korekcyjnych dla wyważania realizowanego w jednym cyklu pomiarowym z użyciem oprogramowania narzędziowego.
Masy obciążników korekcyjnych są równe dla wszystkich obciążników w danej postaci 606

6.2.12. Wyznaczenie mas obciążników korekcyjnych dla wyważania realizowanego w jednym cyklu pomiarowym z użyciem oprogramowania narzędziowego.
Masy obciążników korekcyjnych są zależne od miejsc ich posadowienia. 612

6.2.13. Wyznaczanie mas obciążników korekcyjnych dla wyważania realizowanego
w kilku cyklach pomiarowych z użyciem oprogramowania narzędziowego. 617

6.2.14. Wpływ mocowania obciążnika korekcyjnego po przeciwnej stronie osi
symetrii linii ugięcia. 636

7. Wyważarki 641

7.1. Rodzaje maszyn do wyważania. 641

7.2. Zasada działania i budowa mechaniczna wyważarki uniwersalnej poziomej 650

7.3. Podstawy budowy oprogramowania w wyważarkach. 678

7.4. Kalibracja wyważarek. 679

7.5. Podstawowe wyposażenie technologiczne wyważarek. 690

7.5.1. Wałek technologiczny. 691

7.5.2. Adaptery. 695

7.6. Testowanie wyważarek. 698

7.6.1. Wirniki testowe. 708

7.6.2. Test uzyskiwanego najmniejszego niewyważenia resztkowego . 713

7.6.3. Test współczynnika redukcji niewyważenia .. 721

7.6.4. Test obciążenia momentowego. 732

7.6.5. Test względnego obrotu. 735

8. Podstawy wyważania wirników w łożyskach własnych. 736
9. Wybrane aspekty technologii wyważania. 752

9.1. Niewyważenie spowodowane niecentrycznością lub błędem kątowym zamocowania wyważanego wirnika  752

9.2. Kompensacja mechaniczna i elektroniczna błędu zamocowania wirnika podczas wirowania  758

9.3. Przesuwanie środka drgań za pomocą korekcji rozkładu masy z wykorzystaniem aparatury przenośnej do wyważania  761

9.4. Zmiana sztywności posadowienia. 763

9.5. Wpływ ustawienia podpór na wartość amplitudy sił w podparciu wirnika przewieszonego  765

Indeks programów warsztatowych wspomagających obliczenia.......................................... 767

10. Literatura. 768

Książka jest przeznaczona, wg. zamierzeń autora, dla pracowników obsługujących i przygotowujących wyważarki do pracy, techników, studentów studiów technicznych, osób zajmujących się eksploatacją maszyn wirnikowych, projektowaniem maszyn wirnikowych i samych wirników.

Treść książki dotyczy dynamiki wirników, a w szczególności ich zachowania się na obrotach. Znajdujemy tam opis ruchu wirujących tarczy i wirników trójwymiarowych. Obejmuje on wyznaczenie sił czynnych i biernych występujących na obrotach, w tym analizę ich równowagi przed i po kolejnych rezonansach.

Wyjątkiem jest rozdział, w którym powiązano niewyważenie z położeniem głównej, centralnej osi bezwładności w stosunku do rzeczywistej osi wirowania, gdzie zagadnienie przedstawiono w przestrzeni.

W książce pokazano zachowanie się wirników pod wpływem działania zewnętrznego obciążenia, które nazywamy niewyważeniem i wybrane sposoby jego wyeliminowania. Przedstawiono zagadnienia występujące w praktyce wyważania i opisano je przykładami liczbowymi. Proces minimalizacji drgań wirników, obciążonych wstępnie niewyważeniem, wykonywano z użyciem metod: współczynników i modalnej. Pokazano skuteczność obu metod dla różnych rozkładów i ilości płaszczyzn pomiarowych i korekcyjnych. Obliczenia wykonano na drodze analitycznej jak i z użyciem programów obliczeniowych. Programy projektowano w środowisku Octave. Pokazano sposób wyznaczania mas obciążników korekcyjnych oraz zestawów obciążników i skuteczność ich działania. Wyniki opatrzono komentarzami wynikającymi z praktycznych działań. 

Opisano i porównano zasady działania wyważarek nad- i podkrytycznych. Przedstawiono sposób powiązania sygnałów pochodzących z pomiarów drgań lub sił z masami obciążników korekcyjnych i miejsc ich posadowienia, w związku z uprzednio wykonaną kalibracją maszyny. Przedstawiono testowanie wyważarek. Przy opisie kilku wybranych czynności technologicznych, przy wyważaniu, pokazano np. sposób na mechaniczną i elektroniczną kompensację składników niewyważenia zakłócających wynik wyważania.

Umieszczone w tekście 23 krótkie programy, zaprojektowane w środowisku Octave, służą w większości do wykonania obliczeń numerycznych będących rozwinięciem uprzednio wykonanych obliczeń analitycznych. Rozwinięcie polega na dodaniu możliwości dowolnego konfigurowania wstępnego obciążenia wirnika i ilości oraz rozkładu płaszczyzn pomiarowych i korekcyjnych wzdłuż długości wirnika. Daje to możliwości wstępnej analizy skuteczności wyważania wirników podatnych.

Dla czytelnika, który na co dzień nie ma do czynienia z dynamiką wirników, przygotowano wstępne rozdziały. Dołączono w nich wybrane informacje ze statyki, kinematyki, dynamiki i drgań prostych układów, które ułatwiają czytanie dalszego tekstu.

Mirosław Malec