Znaleziono produktów: 105

Podręcznik jest oparty na wcześniejszych publikacjach autora poświęconych projektowaniu optymalnemu. Ich tematykę rozszerzono o podejście systemowe, wskazując potencjał związany z zastosowaniem paradygmatu systemowego w różnych obszarach techniki oraz zarządzania. W kolejnych rozdziałach przedstawiono: (1) charakterystykę projektowania systemowego, (2) wprowadzenie do projektowania optymalnego, (3) podstawowe pojęcia optymalizacji, (4) podział i schemat rozwiązywania problemów optymalizacji, (5) podział problemów optymalizacji statycznej, (6) sposób formułowania zadania optymalizacyjnego oraz wyboru procedury optymalizacyjnej, (8) omówienie optymalizacji wielokryterialnej, (9) niektóre procedury i metody optymalizacji stosowane w projektowaniu systemowym, (10) uwagi na temat wyboru procedury na potrzeby projektowania systemowego. Podręcznik jest uzupełniony bogatym wykazem literatury oraz obszernym skorowidzem.

Podręcznik skierowany jest do studentów kierunku informatyka studiów
I stopnia oraz osób zainteresowanych wykorzystaniem środowisk symulacyjnych do przyswajania elementarnej wiedzy z zakresu podstaw automatyki. Stanowi zbiór ćwiczeń laboratoryjnych realizowanych z wykorzystaniem ogólnodostępnego darmowego środowiska symulacyjnego Scilab 6.1.1 (stan na wrzesień 2023 r.) w wersji desktopowej (https://www.scilab.org). Od października 2023 r. dostępna jest najnowsza wersja środowiska –
Scilab 2024.0.0.

Spis treści
Wykaz symboli 8
Wprowadzenie 12
Główne pojęcia z zakresu podstaw automatyki 14
1. Środowisko symulacyjne Scilab 16
1.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 16
1.2. Podstawowe wiadomości 16
1.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 17
1.3.1. Pierwsze uruchomienie środowiska 17
1.3.2. Edytor skryptów 18
1.3.3. Edytor schematów 20
2. Modelowanie i analiza właściwości dynamicznych obiektów automatyki 24
2.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 24
2.2. Podstawowe wiadomości 24
2.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 25
2.3.1. Model matematyczny elementu automatyki 25
2.3.2. Model matematyczny układu elektrycznego – czwórnik RC 26
2.3.3. Model czwórnika RC w środowisku Scilab/Xcos 27
2.3.4. Model matematyczny układu hydraulicznego – zbiornik ze swobodnym wypływem 33
2.3.5. Model zbiornika ze swobodnym wypływem w środowisku Scilab/Xcos 34
2.3.6. Zadania do samodzielnego wykonania 36
2.3.7. Sprawozdanie 36
3. Charakterystyki czasowe 37
3.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 37
3.2. Podstawowe wiadomości 37
3.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 37
3.3.1. Transmitancja operatorowa 38
3.3.2. Wyznaczenie transmitancji operatorowej G(s) czwórnika RC 39
3.3.3. Charakterystyka czasowa 39
3.3.4. Charakterystyka skokowa 40
3.3.5. Charakterystyka impulsowa 41
3.3.6. Charakterystyki czasowe czwórnika RC 42
3.3.7. Modelowanie czwórnika RC w Xcos z wykorzystaniem bloków CLR – mo-del transmitancyjny 45
3.3.8. Porównanie modelu różniczkowego czwórnika RC z modelem transmi¬tan-cyj¬nym czwórnika RC 45
3.3.9. Analityczne wyznaczenie odpowiedzi skokowej i impulsowej czwórnika RC 47
3.3.10. Zadania do samodzielnego wykonania 49
3.3.11. Sprawozdanie 50
4. Charakterystyki częstotliwościowe 52
4.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 52
4.2. Podstawowe wiadomości 52
4.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 53
4.3.1. Analityczna metoda wyznaczania transmitancji widmowej z transmitancji operatorowej 54
4.3.2. Wykreślanie charakterystyki częstotliwościowej 54
4.3.3. Charakterystyki częstotliwościowe członów automatyki 61
4.3.4. Zadania do samodzielnego wykonania 62
4.3.5. Sprawozdanie 62
5. Wprowadzenie do układów regulacji automatycznej 63
5.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 63
5.2. Podstawowe wiadomości 63
5.2.1. Sterowanie w strukturze otwartej 63
5.2.2. Sterowanie w strukturze zamkniętej 64
5.2.3. Regulator typu P 66
5.2.4. Regulator typu I 67
5.2.5. Regulator typu D 68
5.2.6. Regulator typu PI 68
5.2.7. Regulator typu PD 69
5.2.8. Regulator typu PID 70
5.2.9. Dobór regulatorów i ich nastaw 70
5.2.10. Jakość regulacji 73
5.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 77
5.3.1. Badanie odpowiedzi skokowej wybranego obiektu 77
5.3.2. URA z regulatorem typu P 79
5.3.3. URA z regulatorem typu PI 82
5.3.4. URA z regulatorem typu PID 83
5.3.5. Jakość regulacji i koszty regulacji dla URA z regulatorem typu PID 85
5.3.6. Zadania do samodzielnego wykonania 86
5.3.7. Sprawozdanie 86
6. Układ regulacji automatycznej poziomu cieczy w zbiorniku 88
6.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 88
6.2. Podstawowe wiadomości 88
6.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 89
6.3.1. URA z regulatorem typu P 89
6.3.2. URA z regulatorem typu PID 90
6.3.3. Jakość i koszty regulacji dla URA z regulatorem typu PID 91
6.3.4. URA z regulatorem typu PID, ograniczeniami i zakłóceniami sygnału re-gu¬lującego 92
6.3.5. URA z regulatorem dwupołożeniowym 94
6.3.6. Zadania do samodzielnego wykonania 97
6.3.7. Sprawozdanie 97
7. Badanie stabilności 99
7.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 99
7.2. Podstawowe wiadomości 99
7.2.1. Badanie stabilności z wykorzystaniem analizy równania charakte¬rys-tycznego 100
7.2.2. Kryterium Hurwitza 101
7.2.3. Kryterium Routha 102
7.2.4. Kryterium Nyquista 105
7.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 105
7.3.1. Badanie reakcji wybranych obiektów na sygnał impulsowy 105
7.3.2. Badanie stabilności układów zamkniętych z wykorzystaniem analizy rów-nania charakterystycznego 107
7.3.3. Badanie stabilności układów zamkniętych z wykorzystaniem kryterium Hurwitza 112
7.3.4. Badanie stabilności układów zamkniętych z wykorzystaniem kryterium Routha 116
7.3.5. Badanie stabilności układów zamkniętych z wykorzystaniem kryterium Nyquista 120
7.3.6. Zadania do samodzielnego wykonania 122
7.3.7. Sprawozdanie 124
8. Analiza wybranych URA 125
8.1. Cel i zakres ćwiczenia laboratoryjnego 125
8.2. Podstawowe wiadomości 125
8.2.1. Silnik prądu stałego 126
8.2.2. Pomieszczenie zamknięte 128
8.3. Przebieg ćwiczenia laboratoryjnego 132
8.3.1. Zadania do samodzielnego wykonania 132
8.3.2. Sprawozdanie 133
Bibliografia 134
Aneks 137
Transformata Laplace’a 137
Przekształcenie Laplace’a 137
Właściwości przekształcenia Laplace’a 138
Odwrotne przekształcenie Laplace’a 138
Transformaty wybranych funkcji 139

TOM 1

„Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego. Tom I” to kompendium wiedzy poświęcone zagadnieniom, takim jak zarządzanie ruchem lotniczym (ATM) i funkcjonowanie przestrzeni powietrznej w Europie i w Polsce. Opracowano je z myślą o ukazaniu podstaw instytucjonalnych i prawnych, nowoczesnych technologii oraz procedur zapewniających bezpieczeństwo i efektywność operacji lotniczych.
Publikacja obejmuje szeroki zakres tematów: od struktury międzynarodowych organizacji lotniczych (ICAO, Eurocontrol, EASA) przez przepisy Unii Europejskiej (SES, SESAR) aż po rozwiązania techniczne wspierające komunikację, nawigację i dozorowanie (m.in. ADS-B, GNSS, Data-Link). Szczegółowo przedstawiono klasyfikację przestrzeni powietrznej, zasady ruchu lotniczego, procedury kontroli, a także scharakteryzowano systemy zarządzania przepływem ruchu. Istotnymi zagadnieniami są także kwestie prawne, bezpieczeństwo operacyjne oraz kierunki rozwoju europejskich systemów ATM.
Książka może służyć jako podręcznik akademicki czy materiał pomocniczy w nauczaniu przedmiotów związanych z ruchem lotniczym. Będzie szczególnie wartościowa dla studentów i wykładowców kierunków lotniczych oraz osób zawodowo zajmujących się organizacją przestrzeni powietrznej i zarządzaniem ruchem lotniczym.
Publikacja jest adresowana do studentów, wykładowców, specjalistów branży lotniczej oraz wszystkich zainteresowanych zarządzaniem ruchu w przestrzeni powietrznej.

TOM 2

Organizacja przestrzeni powietrznej. Tom II to podręcznik akademicki poświęcony funkcjonowaniu współczesnego lotnictwa cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem systemów zarządzania ruchem lotniczym (ATM), infrastruktury portów lotniczych oraz specyfiki rynku usług lotniczych w Polsce i Unii Europejskiej.
Autorzy w przystępny sposób przedstawiają kluczowe zagadnienia operacyjne i zarządcze w lotnictwie. Omawiają strukturę i funkcje systemów ATM, zasady naliczania opłat nawigacyjnych i lotniskowych,
a także planowanie i organizację przestrzenną portów lotniczych. Odwołując się do europejskich inicjatyw takich jak SESAR i E-OCVM, autorzy szczególną uwagę poświęcają analizom operacyjnym, symulacjom oraz metodyce zarządzania projektami badawczo-rozwojowymi w sektorze lotniczym.
Podręcznik adresowany jest do studentów kierunków lotniczych i osób przygotowujących się do pracy w obszarach zarządzania ruchem lotniczym i planowania infrastruktury. Może również stanowić wsparcie merytoryczne dla pracowników administracji lotniczej i specjalistów zaangażowanych w rozwój nowoczesnych systemów ATM.

TOM 3

Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego. Tom III to podręcznik akademicki poświęcony zarządzaniu bezpieczeństwem w lotnictwie cywilnym. Autorzy koncentrują się na systemowych uwarunkowaniach operacji lotniczych, zasadach kształtowania polityki i struktur odpowiedzialnych za ich bezpieczne funkcjonowanie na poziomie państwowym i organizacyjnym.
W publikacji omówiono kluczowe pojęcia i modele bezpieczeństwa, historyczne i współczesne podejścia do zarządzania ryzykiem oraz ramy prawne i instytucjonalne wyznaczane przez ICAO, EASA i Unię Europejską. Szczególną uwagę poświęcono Systemowi Zarządzania Bezpieczeństwem (SMS), jego komponentom, raportowaniu, audytom, analizie zdarzeń i mechanizmom doskonalenia. Przedstawiono także zagadnienia związane z kulturą bezpieczeństwa, komunikacją, koncepcją Safety II oraz współpracą między podmiotami lotniczymi.
Publikacja adresowana jest do studentów kierunków transportowych, wykładowców, specjalistów lotniczych oraz osób odpowiedzialnych za wdrażanie i utrzymanie systemów bezpieczeństwa w instytucjach nadzoru i zarządzania ruchem lotniczym.

Spis treści – tom III

Słowo wstępne 11
Systemy Zarządzania Ruchem Lotniczym (ATM) 13
Wprowadzenie 15
1. Wykaz funkcjonalności systemów ATM 16
2. Przegląd (wybranych) systemów ATM 20
2.1. Zintegrowany system komunikacji głosowej 20
2.2. Informacyjny system radarowy kontroli ruchu lotniczego 24
2.3. Komponenty systemu 24
2.4. Lokalny system wstępnego przetwarzania planów lotu 25
Przypisy i objaśnienia 28
, Krzysztof Banaszek
Rynek usług lotniczych i jego charakterystyka 29
1. Rynek usług transportu lotniczego i żeglugi powietrznej w Polsce
(geneza, regulacje, tendencje rozwojowe, kierunek rozwoju polskich
portów lotniczych i dostawców usług ATM/CNS) 31
2. Zasady finansowania usług portów lotniczych i żeglugi powietrznej
w przepisach ICAO i przepisach UE 32
3. Opłaty nawigacyjne – opłaty związane z świadczeniem służb żeglugi
powietrznej i innych usług powiązanych 38
4. Podstawy kosztowe opłat nawigacyjnych (trasowych oraz terminalowych) 40
5. Opłaty lotniskowe w Polsce 43
6. System skuteczności działania ATM w Unii Europejskiej
funkcjonujący w ramach SES 46
7. Plany skuteczności działania i okresy referencyjne 52
Przypisy i objaśnienia 61
Infrastruktura Portów Lotniczych 65
1. Charakterystyka lotnisk 67
2. Projektowanie lotniska 69
3. Kodowe oznaczniki lotnisk według IATA oraz ICAO 70
4. Landside&Airside 71
4.1. Różnica między drogą startową a pasem startowym 72
4.2. Oznakowanie dróg startowych 72
4.3. PCN – Pavement Classification Number 77
4.4. Światła podejścia i oznakowanie RWY 77
4.5. Dystanse na RWY 79
4.6. Oznakowanie i oświetlenie dróg kołowania 80
5. Osłona meteo lotniska 80
6. Przestrzeń powietrzna wokół lotniska 83
7. Urządzenia wspomagające pracę ATCO na lotnisku 86
7.1. ACDM 86
7.2. ATIS 87
7.3. ACARS 87
7.4. CPDLC 87
7.5. EFS 88
7.6. SMR 88
7.7. A-SMGCS 89
8. Przepustowość lotniska 89
Analizy i symulacje 93
1. Symulacje 95
1.1. Definicje 95
1.2. Rodzaje symulacji i narzędzi 95
1.3. Strategic Tool 96
1.4. Fast Time Simulator 97
1.5. Real Time Simulator 101
2. Metodologia przeprowadzania symulacji i analiz 102
2.1. Metodologia badań naukowych IMRAD 102
2.2. Metoda symulacji w NEST 103
3. Cele symulacji 103
4. Dane 104
4.1. Analiza danych 105
4.2. Metody statystyczne w analizie danych 105
4.3. Etapy analizy danych 106
4.4. Błędy popełniane przy analizie danych 107
5. Realizacja i zarządzanie projektem 108
6. Przykładowe tematy projektów do wykonania w ramach przedmiotu 108
Przypisy i objaśnienia 109
, Jarosław Piełunowicz
Zarządzanie Projektami B+R 111
1. Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi w świetle nauk
o zarządzaniu 113
1.1. Główne właściwości projektu 113
1.2. Dziedzina zarządzania projektami 114
1.3. Przegląd metodyk zarządzania projektami 114
1.4. Wykorzystanie metodyk w zależności od charakteru projektu 117
2. Główne uwarunkowania prowadzenia projektów B+R 119
2.1. Wyjątkowe cechy projektów B+R 119
2.2. Typologia projektów B+R 119
3. Modele definiowania projektu oraz analiza systemowa jako podstawa
zarządzania projektami B+R 121
3.1. Definiowanie wymagań dla projektu B+R 121
3.2. Modele definiowania projektu B+R 126
3.3. Modele biznesowe 128
3.4. Analiza systemowa 129
4. Algorytm zarządzania projektem B+R oraz dokumentacja zarządcza 131
4.1. 7 Pryncypiów (zasad) PRINCE2 131
4.2. Organizacja projektu 132
4.3. Zasady zarządzania pakietami projektów B+R 137
Organizacja Projektu B+R na przykładzie Pr-118 iTEC w PAŻP 139
5. Przygotowanie i inicjowanie projektu 142
5.1. Przygotowanie projektu 142
5.2. Uzasadnienie biznesowe 142
5.3. Inicjowanie projektu 143
5.4. Przygotowanie i inicjowanie projektu zgodnie z metodyką PAŻP 144
6. Pomocnicza dokumentacja projektowa 145
6.1. Plan zarządzania projektem 145
6.2. Plan zarządzania komunikacją 145
6.3. Plan zarządzania jakością 147
6.4. Plan zarządzania kosztami 147
6.5. Plan zarządzania ryzykiem 149
7. Faza realizacji projektu 150
7.1. Sterowanie etapami 150
7.2. Zarządzanie dostarczaniem produktów 152
7.3. Zarządzanie Zakresem Etapu 152
7.4. Zamknięcie i zakończenie projektu 153
8. Informatyczne wsparcie procesu zarządzania projektem B+R 153
8.1. Narzędzia wspierające zarządzanie projektami 153
8.2. Narzędzia informatyczne wspierające planowanie projektu 154
8.3. Narzędzia informatyczne wspierające zarządzanie projektem 154
9. Zagadnienie komercjalizacji prac badawczo-rozwojowych 154
9.1. Komercjalizacja wiedzy 154
9.2. Modele komercjalizacji 155
10. Wyzwania badawczo-rozwojowe w PAŻP 155
10.1. Wyzwania badawczo-rozwojowe dla europejskiego ATM 155
10.2. Strategia PAŻP 155
10.3. Cele operacyjno-techniczne jako podstawa wyzwań
badawczo-rozwojowych w PAŻP 156
11. PAŻP w SES ATM Research (SESAR) 160
11.1. SESAR – Komponent badawczo-rozwojowy europejskiego ATM 160
11.2. Cykl życia koncepcji w ramach SESAR 161
11.3. Organizacja programu SESAR 2020 161
11.4. Udział PAŻP w programie SESAR2020 162
12. Cykl życia koncepcji innowacyjnej w ATM – od inwencji do wdrożenia –
zgodnie z E-OCVM 164
12.1. Cykl życia koncepcji innowacyjnej 164
12.2. Rozwój konceptu zgodnie z E-OCVM 165
12.3. Weryfikacja uzasadnienia biznesowego w trakcie pracy
z E-OCVM 166
12.4. Pryncypia metodologii E-OCVM 166
13. Praktyka zarządzania projektami B+R w zakresie rozwoju i wdrażania
systemów zarządzania ruchem lotniczym 167
13.1. Projekt rozwój narzędzi do zarządzania konfliktami w systemie
ATM – PJ.10 Wave1 i PJ.18 Wave2 SESAR2020 167
13.2. Program rozwoju systemu ATM jako przykład koncepcji rozwoju
systemów ATM uwzględniających elementy B+R 168
Przypisy i objaśnienia 168

TOM 1

„Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego. Tom I” to kompendium wiedzy poświęcone zagadnieniom, takim jak zarządzanie ruchem lotniczym (ATM) i funkcjonowanie przestrzeni powietrznej w Europie i w Polsce. Opracowano je z myślą o ukazaniu podstaw instytucjonalnych i prawnych, nowoczesnych technologii oraz procedur zapewniających bezpieczeństwo i efektywność operacji lotniczych.
Publikacja obejmuje szeroki zakres tematów: od struktury międzynarodowych organizacji lotniczych (ICAO, Eurocontrol, EASA) przez przepisy Unii Europejskiej (SES, SESAR) aż po rozwiązania techniczne wspierające komunikację, nawigację i dozorowanie (m.in. ADS-B, GNSS, Data-Link). Szczegółowo przedstawiono klasyfikację przestrzeni powietrznej, zasady ruchu lotniczego, procedury kontroli, a także scharakteryzowano systemy zarządzania przepływem ruchu. Istotnymi zagadnieniami są także kwestie prawne, bezpieczeństwo operacyjne oraz kierunki rozwoju europejskich systemów ATM.
Książka może służyć jako podręcznik akademicki czy materiał pomocniczy w nauczaniu przedmiotów związanych z ruchem lotniczym. Będzie szczególnie wartościowa dla studentów i wykładowców kierunków lotniczych oraz osób zawodowo zajmujących się organizacją przestrzeni powietrznej i zarządzaniem ruchem lotniczym.
Publikacja jest adresowana do studentów, wykładowców, specjalistów branży lotniczej oraz wszystkich zainteresowanych zarządzaniem ruchu w przestrzeni powietrznej.

TOM 2

Organizacja przestrzeni powietrznej. Tom II to podręcznik akademicki poświęcony funkcjonowaniu współczesnego lotnictwa cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem systemów zarządzania ruchem lotniczym (ATM), infrastruktury portów lotniczych oraz specyfiki rynku usług lotniczych w Polsce i Unii Europejskiej.
Autorzy w przystępny sposób przedstawiają kluczowe zagadnienia operacyjne i zarządcze w lotnictwie. Omawiają strukturę i funkcje systemów ATM, zasady naliczania opłat nawigacyjnych i lotniskowych,
a także planowanie i organizację przestrzenną portów lotniczych. Odwołując się do europejskich inicjatyw takich jak SESAR i E-OCVM, autorzy szczególną uwagę poświęcają analizom operacyjnym, symulacjom oraz metodyce zarządzania projektami badawczo-rozwojowymi w sektorze lotniczym.
Podręcznik adresowany jest do studentów kierunków lotniczych i osób przygotowujących się do pracy w obszarach zarządzania ruchem lotniczym i planowania infrastruktury. Może również stanowić wsparcie merytoryczne dla pracowników administracji lotniczej i specjalistów zaangażowanych w rozwój nowoczesnych systemów ATM.

TOM 3

Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego. Tom III to podręcznik akademicki poświęcony zarządzaniu bezpieczeństwem w lotnictwie cywilnym. Autorzy koncentrują się na systemowych uwarunkowaniach operacji lotniczych, zasadach kształtowania polityki i struktur odpowiedzialnych za ich bezpieczne funkcjonowanie na poziomie państwowym i organizacyjnym.
W publikacji omówiono kluczowe pojęcia i modele bezpieczeństwa, historyczne i współczesne podejścia do zarządzania ryzykiem oraz ramy prawne i instytucjonalne wyznaczane przez ICAO, EASA i Unię Europejską. Szczególną uwagę poświęcono Systemowi Zarządzania Bezpieczeństwem (SMS), jego komponentom, raportowaniu, audytom, analizie zdarzeń i mechanizmom doskonalenia. Przedstawiono także zagadnienia związane z kulturą bezpieczeństwa, komunikacją, koncepcją Safety II oraz współpracą między podmiotami lotniczymi.
Publikacja adresowana jest do studentów kierunków transportowych, wykładowców, specjalistów lotniczych oraz osób odpowiedzialnych za wdrażanie i utrzymanie systemów bezpieczeństwa w instytucjach nadzoru i zarządzania ruchem lotniczym.

Spis treści – tom II

Słowo wstępne 11
Systemy Zarządzania Ruchem Lotniczym (ATM) 13
Wprowadzenie 15
1. Wykaz funkcjonalności systemów ATM 16
2. Przegląd (wybranych) systemów ATM 20
2.1. Zintegrowany system komunikacji głosowej 20
2.2. Informacyjny system radarowy kontroli ruchu lotniczego 24
2.3. Komponenty systemu 24
2.4. Lokalny system wstępnego przetwarzania planów lotu 25
Przypisy i objaśnienia 28
, Krzysztof Banaszek
Rynek usług lotniczych i jego charakterystyka 29
1. Rynek usług transportu lotniczego i żeglugi powietrznej w Polsce
(geneza, regulacje, tendencje rozwojowe, kierunek rozwoju polskich
portów lotniczych i dostawców usług ATM/CNS) 31
2. Zasady finansowania usług portów lotniczych i żeglugi powietrznej
w przepisach ICAO i przepisach UE 32
3. Opłaty nawigacyjne – opłaty związane z świadczeniem służb żeglugi
powietrznej i innych usług powiązanych 38
4. Podstawy kosztowe opłat nawigacyjnych (trasowych oraz terminalowych) 40
5. Opłaty lotniskowe w Polsce 43
6. System skuteczności działania ATM w Unii Europejskiej
funkcjonujący w ramach SES 46
7. Plany skuteczności działania i okresy referencyjne 52
Przypisy i objaśnienia 61
Infrastruktura Portów Lotniczych 65
1. Charakterystyka lotnisk 67
2. Projektowanie lotniska 69
3. Kodowe oznaczniki lotnisk według IATA oraz ICAO 70
4. Landside&Airside 71
4.1. Różnica między drogą startową a pasem startowym 72
4.2. Oznakowanie dróg startowych 72
4.3. PCN – Pavement Classification Number 77
4.4. Światła podejścia i oznakowanie RWY 77
4.5. Dystanse na RWY 79
4.6. Oznakowanie i oświetlenie dróg kołowania 80
5. Osłona meteo lotniska 80
6. Przestrzeń powietrzna wokół lotniska 83
7. Urządzenia wspomagające pracę ATCO na lotnisku 86
7.1. ACDM 86
7.2. ATIS 87
7.3. ACARS 87
7.4. CPDLC 87
7.5. EFS 88
7.6. SMR 88
7.7. A-SMGCS 89
8. Przepustowość lotniska 89
Analizy i symulacje 93
1. Symulacje 95
1.1. Definicje 95
1.2. Rodzaje symulacji i narzędzi 95
1.3. Strategic Tool 96
1.4. Fast Time Simulator 97
1.5. Real Time Simulator 101
2. Metodologia przeprowadzania symulacji i analiz 102
2.1. Metodologia badań naukowych IMRAD 102
2.2. Metoda symulacji w NEST 103
3. Cele symulacji 103
4. Dane 104
4.1. Analiza danych 105
4.2. Metody statystyczne w analizie danych 105
4.3. Etapy analizy danych 106
4.4. Błędy popełniane przy analizie danych 107
5. Realizacja i zarządzanie projektem 108
6. Przykładowe tematy projektów do wykonania w ramach przedmiotu 108
Przypisy i objaśnienia 109
, Jarosław Piełunowicz
Zarządzanie Projektami B+R 111
1. Zarządzanie projektami badawczo-rozwojowymi w świetle nauk
o zarządzaniu 113
1.1. Główne właściwości projektu 113
1.2. Dziedzina zarządzania projektami 114
1.3. Przegląd metodyk zarządzania projektami 114
1.4. Wykorzystanie metodyk w zależności od charakteru projektu 117
2. Główne uwarunkowania prowadzenia projektów B+R 119
2.1. Wyjątkowe cechy projektów B+R 119
2.2. Typologia projektów B+R 119
3. Modele definiowania projektu oraz analiza systemowa jako podstawa
zarządzania projektami B+R 121
3.1. Definiowanie wymagań dla projektu B+R 121
3.2. Modele definiowania projektu B+R 126
3.3. Modele biznesowe 128
3.4. Analiza systemowa 129
4. Algorytm zarządzania projektem B+R oraz dokumentacja zarządcza 131
4.1. 7 Pryncypiów (zasad) PRINCE2 131
4.2. Organizacja projektu 132
4.3. Zasady zarządzania pakietami projektów B+R 137
Organizacja Projektu B+R na przykładzie Pr-118 iTEC w PAŻP 139
5. Przygotowanie i inicjowanie projektu 142
5.1. Przygotowanie projektu 142
5.2. Uzasadnienie biznesowe 142
5.3. Inicjowanie projektu 143
5.4. Przygotowanie i inicjowanie projektu zgodnie z metodyką PAŻP 144
6. Pomocnicza dokumentacja projektowa 145
6.1. Plan zarządzania projektem 145
6.2. Plan zarządzania komunikacją 145
6.3. Plan zarządzania jakością 147
6.4. Plan zarządzania kosztami 147
6.5. Plan zarządzania ryzykiem 149
7. Faza realizacji projektu 150
7.1. Sterowanie etapami 150
7.2. Zarządzanie dostarczaniem produktów 152
7.3. Zarządzanie Zakresem Etapu 152
7.4. Zamknięcie i zakończenie projektu 153
8. Informatyczne wsparcie procesu zarządzania projektem B+R 153
8.1. Narzędzia wspierające zarządzanie projektami 153
8.2. Narzędzia informatyczne wspierające planowanie projektu 154
8.3. Narzędzia informatyczne wspierające zarządzanie projektem 154
9. Zagadnienie komercjalizacji prac badawczo-rozwojowych 154
9.1. Komercjalizacja wiedzy 154
9.2. Modele komercjalizacji 155
10. Wyzwania badawczo-rozwojowe w PAŻP 155
10.1. Wyzwania badawczo-rozwojowe dla europejskiego ATM 155
10.2. Strategia PAŻP 155
10.3. Cele operacyjno-techniczne jako podstawa wyzwań
badawczo-rozwojowych w PAŻP 156
11. PAŻP w SES ATM Research (SESAR) 160
11.1. SESAR – Komponent badawczo-rozwojowy europejskiego ATM 160
11.2. Cykl życia koncepcji w ramach SESAR 161
11.3. Organizacja programu SESAR 2020 161
11.4. Udział PAŻP w programie SESAR2020 162
12. Cykl życia koncepcji innowacyjnej w ATM – od inwencji do wdrożenia –
zgodnie z E-OCVM 164
12.1. Cykl życia koncepcji innowacyjnej 164
12.2. Rozwój konceptu zgodnie z E-OCVM 165
12.3. Weryfikacja uzasadnienia biznesowego w trakcie pracy
z E-OCVM 166
12.4. Pryncypia metodologii E-OCVM 166
13. Praktyka zarządzania projektami B+R w zakresie rozwoju i wdrażania
systemów zarządzania ruchem lotniczym 167
13.1. Projekt rozwój narzędzi do zarządzania konfliktami w systemie
ATM – PJ.10 Wave1 i PJ.18 Wave2 SESAR2020 167
13.2. Program rozwoju systemu ATM jako przykład koncepcji rozwoju
systemów ATM uwzględniających elementy B+R 168
Przypisy i objaśnienia 168

„Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego. Tom I” to kompendium wiedzy poświęcone zagadnieniom, takim jak zarządzanie ruchem lotniczym (ATM) i funkcjonowanie przestrzeni powietrznej w Europie i w Polsce. Opracowano je z myślą o ukazaniu podstaw instytucjonalnych i prawnych, nowoczesnych technologii oraz procedur zapewniających bezpieczeństwo i efektywność operacji lotniczych.
Publikacja obejmuje szeroki zakres tematów: od struktury międzynarodowych organizacji lotniczych (ICAO, Eurocontrol, EASA) przez przepisy Unii Europejskiej (SES, SESAR) aż po rozwiązania techniczne wspierające komunikację, nawigację i dozorowanie (m.in. ADS-B, GNSS, Data-Link). Szczegółowo przedstawiono klasyfikację przestrzeni powietrznej, zasady ruchu lotniczego, procedury kontroli, a także scharakteryzowano systemy zarządzania przepływem ruchu. Istotnymi zagadnieniami są także kwestie prawne, bezpieczeństwo operacyjne oraz kierunki rozwoju europejskich systemów ATM.
Książka może służyć jako podręcznik akademicki czy materiał pomocniczy w nauczaniu przedmiotów związanych z ruchem lotniczym. Będzie szczególnie wartościowa dla studentów i wykładowców kierunków lotniczych oraz osób zawodowo zajmujących się organizacją przestrzeni powietrznej i zarządzaniem ruchem lotniczym.
Publikacja jest adresowana do studentów, wykładowców, specjalistów branży lotniczej oraz wszystkich zainteresowanych zarządzaniem ruchu w przestrzeni powietrznej.

TOM 2

Organizacja przestrzeni powietrznej. Tom II to podręcznik akademicki poświęcony funkcjonowaniu współczesnego lotnictwa cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem systemów zarządzania ruchem lotniczym (ATM), infrastruktury portów lotniczych oraz specyfiki rynku usług lotniczych w Polsce i Unii Europejskiej.
Autorzy w przystępny sposób przedstawiają kluczowe zagadnienia operacyjne i zarządcze w lotnictwie. Omawiają strukturę i funkcje systemów ATM, zasady naliczania opłat nawigacyjnych i lotniskowych,
a także planowanie i organizację przestrzenną portów lotniczych. Odwołując się do europejskich inicjatyw takich jak SESAR i E-OCVM, autorzy szczególną uwagę poświęcają analizom operacyjnym, symulacjom oraz metodyce zarządzania projektami badawczo-rozwojowymi w sektorze lotniczym.
Podręcznik adresowany jest do studentów kierunków lotniczych i osób przygotowujących się do pracy w obszarach zarządzania ruchem lotniczym i planowania infrastruktury. Może również stanowić wsparcie merytoryczne dla pracowników administracji lotniczej i specjalistów zaangażowanych w rozwój nowoczesnych systemów ATM.

TOM 3

Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego. Tom III to podręcznik akademicki poświęcony zarządzaniu bezpieczeństwem w lotnictwie cywilnym. Autorzy koncentrują się na systemowych uwarunkowaniach operacji lotniczych, zasadach kształtowania polityki i struktur odpowiedzialnych za ich bezpieczne funkcjonowanie na poziomie państwowym i organizacyjnym.
W publikacji omówiono kluczowe pojęcia i modele bezpieczeństwa, historyczne i współczesne podejścia do zarządzania ryzykiem oraz ramy prawne i instytucjonalne wyznaczane przez ICAO, EASA i Unię Europejską. Szczególną uwagę poświęcono Systemowi Zarządzania Bezpieczeństwem (SMS), jego komponentom, raportowaniu, audytom, analizie zdarzeń i mechanizmom doskonalenia. Przedstawiono także zagadnienia związane z kulturą bezpieczeństwa, komunikacją, koncepcją Safety II oraz współpracą między podmiotami lotniczymi.
Publikacja adresowana jest do studentów kierunków transportowych, wykładowców, specjalistów lotniczych oraz osób odpowiedzialnych za wdrażanie i utrzymanie systemów bezpieczeństwa w instytucjach nadzoru i zarządzania ruchem lotniczym.

Spis treści  – tom I

Słowo wstępne 11
Zarządzanie Ruchem Lotniczym (ZRL) 13
Wprowadzenie 15
Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego ICAO oraz inne organizacje i instytucje lotnicze (Eurocontrol, EASA, ULC, PAŻP) 16
Konwencje i załączniki ICAO oraz przepisy UE dotyczące żeglugi powietrznej 16
System prawa UE dotyczący SES oraz prawne regulacje dotyczące żeglugi powietrznej w Polsce 20
Zarządzanie przepływem ruchu lotniczego ATFM/ATFCM i przestrzenią powietrzną 26
Systemy zarządzania ruchem lotniczym w Polsce, Europie i na świecie. Implementacje techniczno-funkcjonalne, projektowanie i rozwój systemów ATM 32
Współczesne systemy i koncepcje pozycjonowania samolotu w RNAV, RNP-RNAV, PBN 40
Zastosowanie rozwiązań Data-Link, SatCom (satellite-based air traffic services datalink) oraz automatycznego zależnego dozorowania ADS-B 44
Techniki łączności, pozycjonowania/nawigacji i dozorowania 46
Klasyfikacja LUN – Rodzaje LUN 46
Łączność VHF 8.33 kHz 47
Multilateracja, ADS-B, radiolokacja pierwotna i wtórna, radary z Mode S 49
Nawigacja VOR/D-VOR, DME, systemy ILS, MLS i GLS, system GNSS, multikonstelacje oraz systemy wspomagające SBAS (np. EGNOS) i GBAS 54
Zarządzanie ruchem lotniczym w Europie, program SES, SES2 oraz R&D w postaci programu SESAR, SESAR2020, SESAR3 62
Finansowanie bieżącej działalności żeglugi powietrznej oraz koordynacja i finansowanie projektów rozwojowych oraz wdrożeniowo-inwestycyjnych 67
Kierunki rozwoju SES: regulacje SES2+, SESAR2020 oraz SESAR3 (Integrated ATM), digitalizacja 73
Załączniki (materiały do ćwiczeń, materiały do projektów) 81
Materiały do ćwiczenia nr 1 83
Materiały do ćwiczenia nr 2 84
Materiały do projektu nr 1 87
Materiały do projektu nr 2 89
Karta przedmiotu ECTS – ZRL w wersji z września 2021 97
Prezentacja. Część 1, Część 2, Część 3 98
Przypisy i objaśnienia 100
Procedury i procesy ATM 105
Środowisko ruchu lotniczego 107
Przestrzeń powietrzna – usługi, pojęcie klas przestrzeni 107
Regulacje prawne stosowane w ruchu lotniczym 109
Służby ruchu lotniczego i służby żeglugi powietrznej w polskiej przestrzeni powietrznej i w Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej 110
ATS: Służba Kontroli Ruchu Lotniczego (ATC) – Obszaru, Zbliżania, Lotniska (Aneks 11 ICAO, ICAO Doc 4444, ICAO Doc 7030, REG EU 2017/373) 111
ANS: ATS: Służba Informacji Powietrznej (FIS) (Aneks 11 ICAO, ICAO Doc 7030, REG EU 2017/373) 111
ANS: ATS: Służba Alarmowa (ALRS) (Aneks 11 ICAO, ICAO Doc 7030, REG EU 2017/373) 112
ANS: Służba Zarządzania Przepływem Ruchu Lotniczego (ATFM/ATFCM) (Aneks 11 ICAO, REG EU 2017/373) 112
ANS: Funkcje Sieciowe (REG EU 2019/123, REG EU 2017/373) 113
ANS: Służba Zarządzania Przestrzenią Powietrzną (ASM) (REG EU 2150/2005, REG EU 2017/373) 114
ANS: CNS: Służba Zarządzania Łącznością (Aneks 10 ICAO, REG EU 2017/373) 115
ANS: Służba Informacji Lotniczej (Aneks 15 ICAO, REG EU 2017/373) + DAT 115
ANS: Służba meteorologiczna dla międzynarodowej żeglugi powietrznej (Aneks 3 ICAO, REG EU 2017/373) 117
Zarządzanie zdarzeniami niebezpiecznymi – Badanie wypadków i incydentów statków powietrznych (Aneks 13 ICAO, Aneks 19 ICAO, REG EU 2017/373, EUROCONTROL Safety Standards Regulatory Requirements ESARR 1 do ESARR 6) 118
Instytucje i organy zarządzające służbami w ruchu lotniczym 118
Zasady ICAO ustanawiania służb oraz zasady EU uprawniania instytucji do zapewniania służb 118
Instytucje nadzoru nad zapewnianiem Służb Żeglugi Powietrznej 120
Dostawcy Służb Żeglugi Powietrznej w polskiej przestrzeni powietrznej 121
Dostawca funkcji sieciowych w Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej 121
Niezależni dostawcy służb NAV i SUR 121
Funkcje dodatkowe do Służb Żeglugi Powietrznej 122
Weryfikacja planów lotu 122
Post-processing 124
Procesy w zarządzaniu ruchem lotniczym i systemy wspierające 125
Procesy przygotowawcze 126
Zarządzanie Przestrzenią Powietrzną (źródło: opracowanie własne) 139
Taktyczne zarządzanie planami lotu 142
Kontrola Ruchu Lotniczego (ATC) 143
Bieżący nadzór nad pracą służb – działania Supervisora ATM (SUP) 151
ATFCM + bieżące zmiany sektorów kontroli ruchu lotniczego 153
Zbieranie danych statystycznych 155
Parametry efektywności w zarządzaniu ruchem lotniczym 156
Przyczyny wprowadzania parametrów efektywności – SES I, SES II 156
System skuteczności działania i opłat w jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej – REG EU 2019/317 (Performance and Charging Regulation) 157
Zarządzanie bezpieczeństwem w ruchu lotniczym – Aneks 13 ICAO, Aneks 19 ICAO, systemy zarządzania bezpieczeństwem 158
Tendencje zmian w zarządzaniu ruchem lotniczym w Unii Europejskiej i w skali światowej 160
SESAR – ATM Master Plan, SJU, SDM 160
Common Projects 161
Airspace Architecture Study 161
Wise Persons Group 162
Rola EUROCONTROL 164
SES II + 165
SWIM 165
Wirtualizacja Centrów Zarządzania Ruchem Lotniczym – raport EY/Integra/Helios, prace EUROCAE, podejście iTEC, projekt PAŻP 166
Przypisy i objaśnienia 167
Organizacja przestrzeni powietrznej i ruchu lotniczego 171
Skrótowce, akronimy, definicje 172
Pojęcie ruchu lotniczego 173
Przestrzeń powietrzna 173
Rejon informacji powietrznej 173
Podział FIR 174
Granica pionowa przestrzeni powietrznej 176
Klasy przestrzeni powietrznej 176
Przepisy wykonywania lotów 177
Ogólne wymagania 177
Ograniczenia w przestrzeni kontrolowanej 177
Loty VFR w nocy 177
Ograniczenia wysokości i prędkości 177
Loty nad obszarami zabudowanymi 178
Poziomy przelotu 178
Wymagania łączności 178
Przejście na loty według wskazań przyrządów (IFR) 178
Zasady wykonywania lotów według wskazań przyrządów 178
Ogólne zasady lotów IFR 178
Wyposażenie statku powietrznego 179
Minimalne poziomy lotów 179
Przejście z Lotu IFR na VFR 179
Zasady wykonywania lotów IFR w przestrzeni kontrolowanej 179
Zasady wykonywania lotów IFR poza przestrzenią kontrolowaną 180
Uczestnicy ruchu lotniczego 180
Wskaźniki lokalizacji 180
Koncepcja elastycznego wykorzystania przestrzeni powietrznej 185
Wprowadzenie 185
Poziomy zarządzania przestrzenią powietrzną ASM 186
Elementy przestrzeni powietrznej 187
Płynność ruchu 191
Kongestia ruchu 194
Pojemność portu lotniczego 194
Planowanie przepływu strumieni samolotów 196
Przepustowość systemu ATS 196
Obciążenie pracą kontrolera ruchu lotniczego 197
Przypisy i objaśnienia 198

Praca dotyczy zagadnień związanych z oceną hałasu zewnętrznego i wewnętrznego miejskiego systemu transportu. Głównym celem pracy była ocena oddziaływania dźwięku na ludzi w środowisku miejskim. Aby osiągnąć postawiony cel, wykonano badania eksperymentalne i ankietowe subiektywnego postrzegania dźwięku. Na ich podstawie zbudowano modele regresyjne, które umożliwiają prognozowanie poziomów dźwięku w środowisku miejskim oraz we wnętrzu pojazdów. Przedstawione w monografii cele podzielono na trzy nurty badawcze. Pierwszy nurt badawczy związany był z oceną klimatu akustycznego na wybranych ciągach komunikacyjnych miasta Poznania (autostradowej obwodnicy Komorniki–Krzesiny oraz na głównych ulicach miasta). Na podstawie wykonanych pomiarów w środowisku autostrady opracowano oraz zweryfikowano modele, które w swoich algorytmach ujmują natężenie ruchu pojazdów i odległość od jezdni autostrady