Technika

ISBN 978-83-973476-8-7

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 282

format B5

oprawa miękka

red. nauk. Robert Piec, Marcin Łapicz, Jacek Kalinko

Badania środowiskowe stanowią kluczowy element w obszarze ochrony środowiska, zapewniając niezbędne dane do monitorowania stanu środowiska zarówno w aspekcie jakościowym, jak i ilościowym. Proces pomiaru parametrów środowiskowych obejmuje szeroki wachlarz czynników, m.in. stężenie zanieczyszczeń powietrza (np. pyłów zawieszonych, gazów cieplarnianych, tlenków azotu), temperaturę i jakość wód, a także poziom zanieczyszczeń gleby.
W odniesieniu do działalności służb ratowniczych, m.in. Państwowej Straży Pożarnej, pomiary środowiskowe stanowią fundament oceny i zarządzania ryzykiem podczas działań ratowniczych. W kontekście pożarów, katastrof przemysłowych czy innych sytuacji kryzysowych zrozumienie dynamiki zmian w parametrach środowiskowych staje się kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa zarówno dla służb ratowniczych, jak i dla osób cywilnych.
W niniejszym opracowaniu omówione są metody/techniki pomiarów środowiskowych, prowadzone w skali laboratoryjnej, które znajdują odzwierciedlenie w działaniach realizowanych przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej.

W książce można znaleźć treści, których trudno szukać w innych podręcznikach akademickich – liczne informacje natury praktycznej i dygresje, niezwykle cenne z punktu widzenia studenta inżynierii środowiska. Autorzy nawiązują z czytelnikiem swoisty dialog – podsuwają pomysły i sugerują ogólny przebieg pracy w laboratorium, ale nie zamykają ich w ściśle określonych ramach, ucząc samodzielności i pobudzając kreatywność. Pokazują, że praca w laboratorium może być swoistą „zabawą w eksperymentowanie”. Koncepcję, styl i język książki oceniam bardzo wysoko.
dr hab. inż. Katarzyna Weinerowska-Bords, prof. PG
(z recenzji wydawniczej)

Spis treści

Przedmowa 9
1. Wprowadzenie 11
1.1. W jaki sposób czytać tę książkę? 11
1.2. Przed przystąpieniem do badań 13
1.3. Pomiar fizyczny, wielkość fizyczna, wartość 14
1.4. Ocena niepewności pomiarów 15
1.4.1. Podstawy matematyczne 15
1.4.2. Wartość prawdziwa a niepewność bezwzględna 17
1.4.3. Niepewności i ich rodzaje 17
1.4.4. Analiza niepewności przypadkowych (typu A) 21
1.4.5. Analiza niepewności pomiarów pośrednich (złożonych) 26
1.4.6. Przykład 1 28
1.4.7. Przykład 2 34
1.5. Prezentacja wyników pomiarów 37
1.5.1. Uwagi wstępne 37
1.5.2. Formatowanie sprawozdania – wymagania 37
1.5.3. Zaokrąglanie wyników pomiarów 38
1.5.4. Graficzna prezentacja wyników pomiarów 42
1.6. Wybrane podstawy z teorii mechaniki płynów 49
1.6.1. Równanie ciągłości przepływu 49
1.6.2. Równanie Bernoulliego 53
1.6.3. Straty ciśnienia a straty energii 64
2. Przyrządy pomiarowe 73
2.1. Na co zwrócić uwagę? 73
2.2. Przyrządy do pomiaru wielkości liniowych 74
2.2.1. Linijki, taśmy, metrówki 74
2.2.2. Suwmiarka 75
2.3. Przyrządy do pomiaru temperatury 77
2.3.1. Termometr rozszerzalnościowy cieczowy 78
2.3.2. Termometr elektryczny oporowy (rezystancyjny) 80
2.3.3. Termopara 81
2.3.4. Inne rodzaje termometrów 82
2.4. Przyrządy do pomiaru ciśnienia 83
2.4.1. Manometry cieczowe, piezometr 83
2.4.2. Manometr cieczowy dwuramienny (U-rurka) 90
2.4.3. Manometr jednoramienny i z rurką pochyłą 98
2.4.4. Barometr rtęciowy 100
2.4.5. Czynniki wpływające na pomiar za pomocą manometrów cieczowych 101
2.4.6. Manometr sprężysty z rurką lub przeponą sprężystą 102
2.4.7. Pomiar ciśnienia w przewodach  uwagi praktyczne 105
2.4.8. Manometry elektroniczne 107
2.4.9. Inne przyrządy do pomiaru ciśnienia 109
2.5. Przyrządy do pomiaru masy 111
2.6. Przyrządy do pomiaru przepływu i prędkości płynu 112
2.6.1. Wodomierze 112
2.6.2. Parametry wpływające na pomiar wodomierzem 115
2.6.3. Rurka Prandtla, rurka Pitota, listwy i pierścienie spiętrzające 118
2.6.4. Termoanemometr 129
2.6.5. Zwężki pomiarowe: kryzy, dysze, zwężki Venturiego 132
2.6.6. Przelew pomiarowy o ostrej krawędzi 149
2.6.7. Rotametr 159
2.6.8. Anemometr skrzydełkowy 163
3. Eksperymenty 165
3.1. Uwagi ogólne 165
3.1.1. Króćce pomiarowe 165
3.1.2. Pomiar ciśnienia – ale jakiego? 167
3.1.3. Profil prędkości płynu w przewodzie. Odcinki rozbiegowe 169
3.2. Doświadczenie Reynoldsa – przepływ laminarny, turbulentny, przejściowy 174
3.2.1. Wprowadzenie. Liczba Reynoldsa 174
3.2.2. Cel ćwiczenia 179
3.2.3. Stanowisko pomiarowe i przebieg ćwiczenia 179
3.2.4. Opracowanie wyników 180
3.3. Pomiar poziomu cieczy w zbiorniku. Lewar. Wykorzystanie wiedzy o pod-
i nadciśnieniu 180
3.3.1. Wprowadzenie 180
3.3.2. Podstawy teoretyczne działania lewara 182
3.3.3. Cel ćwiczenia 185
3.3.4. Stanowisko pomiarowe 186
3.3.5. Opracowanie wyników 188
3.4. Pomiar natężenia przepływu wody w przewodzie pod ciśnieniem 189
3.4.1. Wprowadzenie 189
3.4.2. Cel ćwiczenia 189
3.4.3. Stanowisko pomiarowe i przebieg ćwiczenia 190
3.4.4. Wyznaczanie współczynnika przepływu zwężki 198
3.4.5. Wyznaczanie współczynnika przepływu dla rurki Pitota 200
3.4.6. Koszt pomiaru – strata ciśnienia urządzenia pomiarowego 201
3.5. Pomiar strumienia powietrza i rozkład ciśnienia wzdłuż drogi przepływu 204
3.5.1. Wprowadzenie 204
3.5.2. Cel ćwiczenia 205
3.5.3. W którą stronę płynie powietrze? 205
3.5.4. Stanowisko pomiarowe i przebieg ćwiczenia 208
3.5.5. Zmiana ciśnienia wzdłuż drogi przepływu powietrza  linia ciśnień 208
3.5.6. Pomiar natężenia przepływu powietrza za pomocą zwężek 210
3.5.7. Pomiar natężenia przepływu innymi metodami 212
3.5.8. Opracowanie wyników 212
3.6. Profil prędkości w przewodzie o przekroju kołowym 213
3.6.1. Wprowadzenie 213
3.6.2. Podstawy teoretyczne 214
3.6.3. Cel ćwiczenia 219
3.6.4. Stanowisko pomiarowe i przebieg ćwiczenia 220
3.7. Pomiar liniowych strat ciśnienia 224
3.7.1. Wprowadzenie 224
3.7.2. Podstawy teoretyczne 225
3.7.3. Cel ćwiczenia 235
3.7.4. Stanowisko pomiarowe i przebieg ćwiczenia 235
3.7.5. Opracowanie wyników 237
3.8. Pomiar miejscowych strat ciśnienia 239
3.8.1. Wprowadzenie 239
3.8.2. Straty miejscowe w praktyce 244
3.8.3. Cel ćwiczenia 248
3.8.4. Schemat stanowiska 248
3.8.5. Opracowanie wyników 259
3.8.6. Katalog oporów miejscowych 259
3.9. Badanie charakterystyki przepływowej zaworu regulacyjnego 272
3.9.1. Cel ćwiczenia 272
3.9.2. Zawory odcinające i regulacyjne 272
3.9.3. Współczynnik kv zaworu 275
3.9.4. Stanowisko pomiarowe i przebieg ćwiczenia 276
3.9.5. Opracowanie wyników 280
3.10. Badanie charakterystyki przepływowej wentylatora 280
3.10.1. Wprowadzenie 280
3.10.2. Cel ćwiczenia 287
3.10.3. Stanowisko pomiarowe 287
3.10.4. Przebieg ćwiczenia 288
3.10.5. Opracowanie wyników 289
3.11. Przepływ cieczy przez przelewy 289
3.11.1. Wprowadzenie 289
3.11.2. Cel ćwiczenia 290
3.11.3. Stanowisko pomiarowe 290
3.11.4. Opracowanie wyników 292
3.12. Własności filtracyjne ośrodka porowatego 292
3.12.1. Wprowadzenie 292
3.12.2. Podstawy teoretyczne 293
3.12.3. Cel ćwiczenia 301
3.12.4. Stanowisko pomiarowe 301
3.12.5. Opracowanie wyników 303
Literatura 305

Książka zawiera najważniejsze zagadnienia modelowania maszyn roboczych, obejmujące modele procesu roboczego, kinematyki osprzętu, układów napędowych i in., które mogą być wykorzystane w syntezie i analizie mechanizmów maszyn ro...

Wydanie pierwsze, 2022 r.

Format A5, s. 285

Okładka kartonowa, kolorowa

ISBN 978-83-65382-90-0

Książka zawiera opisy technologii zgrzewania, a także warunków technologicznych procesów zgrzewania materiałów metalicznych. Adresatami książki są osoby zajmujące się w praktyce zgrzewaniem materiałów metalicznych. Książka może też stanowić cenną pomoc dla studentów wyższych szkół tchnicznych studiujących specjalność inżyniera spawalnika. Mogą również korzystać z niej uczniowie średnich szkół technicznych.

Autor: Józef Iwaszko, 

Wyd. I,

kolor,

147 str,

2023 r.

• Autor: Julian Wiatrm, Marcin Orzechowski, Piotr Musielak
• Rok wydania: 2026, wydanie II uzupełnione i poprawione
• ISBN: 978-83-64094-81-1
• Liczba stron: 204
• Oprawa: miękka
• Format: 16x23 cm

Spis treści

1. Podstawa prawna stosowania PWP w obiektach budowlanych / 9
2. Dopuszczanie wyrobów budowlanych w ochronie przeciwpożarowej / 11
3. Dopuszczanie PWP do instalowania w obiektach budowlanych / 20
4. Opis środowiska pożarowego / 27
4.1. Pomieszczenie oraz strefa zagrożona wybuchem / 29
4.2. Wpływ temperatury pożaru na rezystancję przewodów / 29

5. Schemat zasilania budynku w energię elektryczną / 31
6. Układy sieci zasilających niskiego napięcia / 33
7. Parametry jakościowe energii elektrycznej mające wpływ na funkcjonowanie PWP / 34
8. Elementy teorii niezawodności układów elektrycznych w zakresie PWP / 36
9. Metodyka obliczania prądów zwarciowych z uwzględnieniem różnych źródeł zasilania / 38

10. Wymagania stawiane ochronie przeciwporażeniowej PWP / 42
10.1. Samoczynne wyłączenie w układzie zasilania TN (TN-C; TN-C-S; TN-S) / 43
10.1.1. Projektowanie ochrony przeciwporażeniowej PWP przy zasilaniu budynku w układzie TT w przypadku nieskutecznej ochrony przeciwporażeniowej / 47
10.2. Zasilanie z generatora zespołu prądotwórczego / 52
10.3. Połączenia wyrównawcze jako środek ochrony uzupełniającej / 53

11. Metodyka doboru przewodów stanowiących wyposażenie PWP / 54

12. Zabezpieczenia stosowane w układach PWP / 78
12.1. Wymagania stawiane wkładkom bezpieczników topikowych / 78
12.2. Wymagania stawiane wyłącznikom nadprądowym / 78
12.3. Wymagania stawiane rozłącznikom / 79

13. Lokalizacja PWP / 80
13.1. Możliwe – zalecane miejsca instalacji aparatu wykonawczego PWP / 81

14. Metodyka konstruowania PWP / 83
14.1. Wymagania przepisów oraz teorii i techniki niezawodności zasilania i bezpieczeństwa elektrycznego / 83
14.2. Przykładowe rozwiązania układów PWP / 86

15. Zakres dokumentacji projektowej PWP / 96
16. Uzgadnianie dokumentacji projektowej PWP z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż. / 99

17. Badania odbiorcze i próby funkcjonalne działania PWP / 101
17.1. Przegląd techniczny przeciwpożarowego wyłącznika prądu / 101
17.2. Badanie ochrony przeciwporażeniowej / 105
17.3. Badanie akumulatorów zasilaczy UZS / 109

18. Dokumentacja powykonawcza / 114

19. Odbiory PWP realizowane przez PSP / 116
19.1. Na co zwracać szczególną uwagę podczas czynności odbiorczych PWP w obiektach budowlanych / 116
19.2. Czynności odbiorowe PWP / 117
19.3. Dokumenty dopuszczające na poszczególne elementy PWP. Informacje dla funkcjonariuszy PSP i osób prowadzących czynności kontrolno-rozpoznawcze / 118

20. Przykładowe projekty PWP / 119
20.1. Projekt przeciwpożarowego wyłącznika prądu hali produkcyjnej zgodny z wymaganiami normy PN-HD 60364-5-56:2019-01 / 119
20.2. Projekt zasilania przemysłowej stacji transformatorowej z funkcją PWP na SN / 128

Załączniki / 140
Załącznik 1. Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami elementów manipulacyjnych / 140
Załącznik 2. Tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia / 146
Załącznik 3. Tabele rezystancji i reaktancji transformatorów linii napowietrznych i kabli (wybranych) / 158
Załącznik 4. Zakres projektu technicznego instalacji PWP w obiekcie budowlanym / 164

Literatura / 168

Dodatek 1. Wymagania dla kabli i przewodów wynikające z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE Nr 305/2011 (CPR) z dnia 9 marca 2011 / 171
Dodatek 2. Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych oraz zespołów prądotwórczych pod względem ochrony przeciwpożarowej / 189

WYTYCZNE PROJEKTOWANIA ORAZ ODBIORÓW PRZECIWPOŻAROWEGO WYŁĄCZNIKA PRĄDU

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) jest urządzeniem elektrycznym, które umożliwia wyłączenie dopływu energii elektrycznej do płonącego budynku podczas akcji ratowniczo-gaśniczej. Wyłączane są wszystkie odbiorniki energii elektrycznej za wyjątkiem urządzeń wspomagających ewakuację oraz gaszenie pożaru. Dzięki temu minimalizuje się możliwość porażenia prądem elektrycznym ratowników oraz osób ewakuowanych. Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu instalowany jest w każdym budynku posiadającym strefy pożarowe o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierającym strefy zagrożone wybuchem. Jego sposób działania oraz lokalizacja budzi wiele wątpliwości, nieporozumień i stanowi często nie lada wyzwanie dla projektanta i osób opiniujących projekt. Na dzień dzisiejszy, stan przepisów prawnych dotyczących tego zagadnienia, nie pozwala na jednoznaczną interpretację wymagań istotnych dla sposobu realizacji systemu wyłączenia zasilania obiektu budowlanego energią elektryczną w przypadku pożaru czy innych zdarzeń lub awarii. Niekiedy, interpretacja wymagań formalnoprawnych stoi w wyraźnej sprzeczności z zasadami stosowania a technicznej czy praw fizyki.

W celu poprawy sytuacji oraz właściwej interpretacji problemu zarówno w środowisku elektryków oraz pożarników, redakcja miesięcznika „elektro.info”, wchodząca w skład Wydawnictwa Grupa Medium Sp. z o.o. Sp. K. wydała „Wytyczne projektowania oraz odbiorów przeciwpożarowego wyłącznika prądu”, które powinny znaleźć się w zasobach wszystkich KW PSP, KP PSP oraz Okręgowych Izb Inżynierów Budownictwa. Niewątpliwie z prezentowanej książki powinni korzystać rzeczoznawcy d/s zabezpieczeń ppoż., projektanci, inwestorzy, inspektorzy nadzoru inwestorskiego oraz funkcjonariusze pionu prewencji PSP. Recenzowana książka autorstwa zespołu pod kierownictwem mgr. inż. Juliana Wiatr jest próbą przybliżenia i wielowątkowej analizy problematyki projektowania i wykonania PWP oraz przypomnienia występujących zjawisk fizycznych, które należy uwzględnić przy wyborze zastosowanych rozwiązań.

Autorzy, poza przybliżeniem wymagań formalnoprawnych i normatywnych dla legalnego stosowania wyrobów budowlanych realizujących funkcję PWP, wskazują na odpowiedzialność Projektanta za skuteczność i niezawodność działania systemu, uwzględniając konieczność uzyskania pozytywnej opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż. Projektant – elektryk, odpowiada za dobór aparatów stanowiących zestaw tworzący PWP, ich parametrów, zastosowanie środków ochrony przeciwporażeniowej z uwzględnieniem warunków środowiskowych. Szczególną ostrożność należy zachować dobierając aparat wykonawczy odpowiedni dla spodziewanych prądów zwarciowych w miejscu jego zainstalowania. Spotykane wyroby posiadające wymagane dopuszczenia czy certyfikaty, nie zawsze spełniają wymagania zwarciowe (prądy zwarciowe załączalne, wyłączalne itp.). Uszkodzenie aparatu, jego styków, przez przepływ prądów zwarciowych może zagrażać bezpieczeństwu działania ekip ratowniczych oraz pozbawiać funkcji PWP wskutek zniszczenia prądami zwarciowymi. Tylko niezawodne rozłączenie izolacyjne może zapewnić bezpieczeństwo, a jednoznaczna sygnalizacja wyłączenia wszystkich źródeł zasilania, pozwala na podjęcie decyzji przez dowódcę akcji ratowniczo-gaśniczej o wysłaniu ludzi do prowadzenia akcji ratowniczej. Urządzenie uruchamiające PWP powinno niezawodnie uruchomić aparat wykonawczy. Urządzenie sygnalizujące lub ich zespół, odpowiednio oznakowany i opisany, musi jednoznacznie sygnalizować wyłączenie wszystkich źródeł zasilających płonący budynek.

Wieloletnie doświadczenie kierującego zespołem autorskim recenzowanej książki, wiedza zdobyta na kilku uczelniach oraz wiedza i doświadczenie współautorów zaowocowały wielowątkową analizą problemów, które należy uwzględnić podczas projektowania, budowy oraz podczas eksploatacji układów PWP. Cennym elementem publikacji oprócz wymagań formalnoprawnych i niezbędnej wiedzy z zakresu  doboru aparatów elektrycznych są przykładowe projekty PWP realizujące wyłączenie zasilania budynku na nn oraz SN.

Tekst: mgr inż. Edward Kaspura, dr inż. Kazimierz Herlender, prof. uczelni, Politechnika Wrocławska