Publikacje specjalistyczne

Książka przedstawia kompleksowy sposób podejścia do oceny ryzyka zawodowego w zakładzie pracy.

Autorzy: dr inż. Iwona Romanowska-Słomka, dr inż. Adam Słomka

Format: B5. Liczba stron: 182. Oprawa miękka foliowana.
Wydanie V. Stan prawny: 2023 r.

SPIS TREŚCI
1. POSTANOWIENIA OGÓLNE / 7
1.1. Umocowanie prawne Wytycznych / 7
1.2. Zakres stosowania Wytycznych / 9

2. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA I DEFINICJE Z ZAKRESU OŚWIETLENIA AWARYJNEGO / 10
2.1. Terminologia z dziedziny oświetlenia awaryjnego wg PN-EN 1838 / 10
2.2. Symbole graficzne i skr6ty nazw urządzeń oświetlenia awaryjnego stosowanych w projektach / 17
2.3. Wybrane pojęcia z fotometrii / 18
2.4. Instalacje i systemy oświetlenia awaryjnego / 19

3. PROJEKTOWANIE INSTALACJI AWARYJNEGO OŚWIETLENIA EWAKUACYJNEGO / 20
3.1. Projektowanie i dob6r systemu awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego / 20
3.2. Oświetlenie drogi ewakuacyjnej- wymagania / 22
3.3. Oświetlenie strefy otwartej (zapobiegające panice) / 24
3.4. Qświetlenie strefy wysokiego ryzyka / 25
3.5. Oświetlenie zapasowe / 26
3.6. Rozmieszczenie opraw oświetlenia awaryjnego / 26
3.7. Znaki bezpieczeństwa i ich rozmieszczenie / 27
3.8. Zapisy i raportowanie systemu awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego / 36
3.9. Serwis i testowanie systemów awaryjnego oświetlenia / 36
3.10. Sprzęt do awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego / 38
3.11. Zasilanie energią / 51
3.12. Przewody i kable w instalacji oświetlenia awaryjnego,awaryjne oświetlenie dróg ewakuacyjnych / 52

4. KONTROLA OŚWIETLENIA EWAKUACYJNEGO / 56
4.1. Terminy kontroli istniejqcych instalacji oswietlenia ewakuacyjnego / 56
4.2. Sprawdzanie parametr6w instalacji oswietlenia awaryjnego / 56

5. DEDYKOWANIE STEROWANE OŚWIETLENIE AWARYJNE (DSOA) AWARYJNE DYNAMICZNIE STEROWANE OŚWIETLENIE ZNAK6W EWAKUACYJNYCH NA DROGACH EWAKUACYJNYCH (ADSOZE) / 57
5.1. Rozmieszczenie znaków ewakuacyjnych na drodze ewakuacyjnej / 57
5.2. Integracja z innymi systemami / 57
5.3. Zasady projektowania awaryjnego dynamicznie sterowanego oświetlenia znaków ewakuacyjnch (ADSOZE) / 58
5.4. Oprawy ADSOZE i DSOA / 58
5.5. Symbole graficzne stosowane w oprawach ADSOZE / 59
5.6. Tryby pracy opraw ADSOZE / 59
5.7. Oprawy ADSOE / 59
5.8. Przewody i kable w instalacji ADSOZE / 59

6. DOPUSZCZENIA DO OBROTU I UŻYTKOWANIA WYROBÓW SŁUŻĄCYCH DO AWARYJNEGO OŚWIETLENIA EWAKUACYJNEGO / 59

Część ogólna

Założenia ogólne

Rozdział 01. Montaż rurociągów z rur stalowych ocynkowanych - metodą zaprasowywania

Tablica 0101 - Montaż w budynkach rurociągów z rur stalowych ocynkowanych o średnicy zewnętrznej do 35 mm - metodą zaprasowywania

Tablica 0102  - Montaż w budynkach rurociągów z rur stalowych ocynkowanych o średnicy zewnętrznej ponad 35 mm do 108 mm - metodą zaprasowywania

Rozdział 02. Montaż rurociągów z rur ze stali nierdzewnej - metodą zaprasowywania

Tablica 0201 - Montaż w budynkach rurociągów z rur ze stali nierdzewnej o średnicy zewnętrznej do 35 mm - metodą zaprasowywania

Tablica 0202 - Montaż w budynkach rurociągów z rur ze stali nierdzewnej o średnicy zewnętrznej ponad 35 mm do 108 mm - metodą zaprasowywania

Rozdział 03. Montaż rurociągów z rur miedzianych - metodą zaprasowywania

Tablica 0301 - Montaż w budynkach rurociągów z rur miedzianych o średnicy zewnętrznej do 28 mm - metodą zaprasowywania

Tablica 0302 - Montaż w budynkach rurociągów z rur miedzianych o średnicy zewnętrznej ponad 28 mm do 54 mm - metodą zaprasowywania

Rozdział 04. Montaż kształtek na rurociągach - metodą zaprasowywania

Tablica 0401 - Montaż kształtek na rurociągach o średnicy zewnętrznej do 54 mm - o jednym zaprasowaniu

Tablica 0402 - Montaż kształtek na rurociągach o średnicy zewnętrznej ponad 54 mm do 108 mm - o jednym zaprasowaniu

Tablica 0403 - Montaż kształtek na rurociągach o średnicy zewnętrznej do 54 mm - o dwóch zaprasowaniach

Tablica 0404 - Montaż kształtek na rurociągach o średnicy zewnętrznej ponad 54 mm do 108 mm - o dwóch zaprasowaniach

Tablica 0405 - Montaż kształtek na rurociągach o średnicy zewnętrznej do 54 mm - o trzech zaprasowaniach

Tablica 0406 - Montaż kształtek na rurociągach o średnicy zewnętrznej ponad 54 mm do 108 mm - o trzech zaprasowaniach

1. Podstawowe defi nicje ................................................................................... 5

1.1. Czym jest pożar? ........................................................................................... 5

1.2. Jak powstaje pożar? ...................................................................................... 5

1.3. Najczęstsze przyczyny pożarów w zakładach pracy ................................. 6

2. Organizacja ochrony przeciwpożarowej w miejscu pracy ........................ 11

2.1. Klasyfi kacja i odporność pożarowa budynków ...................................... 11

2.2. Obowiązki pracodawcy w zakresie ochrony ppoż. ................................ 12

2.3. Drogi pożarowe i ewakuacyjne ................................................................. 13

2.3.1. Drogi pożarowe ................................................................................ 13

2.3.2. Drogi ewakuacyjne ........................................................................... 14

2.4. Instrukcje bezpieczeństwa pożarowego, znaki ewakuacyjne i oświetlenie awaryjne ................................................................................ 19

2.4.1. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego ........................................ 19

2.4.2. Znaki ewakuacyjne i oświetlenie awaryjne ................................... 20

2.5. Strefy zagrożenia wybuchem..................................................................... 22

2.6. Prace niebezpieczne pod względem pożarowym ................................... 25

2.7. Podręczny sprzęt gaśniczy – rodzaje, zastosowanie, przeglądy ............ 26

2.7.1. Gaśnice .............................................................................................. 29

Gaśnica pianowa ......................................................................................... 29

Gaśnica proszkowa ..................................................................................... 30

Gaśnica CO2 (śniegowa) ............................................................................ 30

Gaśnica wodna mgłowa ............................................................................. 31

Gaśnica halonowa ....................................................................................... 31

2.7.2. Podział gaśnic ze względu na budowę ........................................... 32

2.7.3. Jak używać gaśnicy? ......................................................................... 32

2.7.4. Wyposażenie zakładów pracy w gaśnice ....................................... 37

2.7.5. Przeglądy konserwacyjne gaśnic .................................................... 38

2.7.6. Inny podręczny sprzęt gaśniczy ...................................................... 39

Koc gaśniczy ................................................................................................ 39

Spray gaśniczy ............................................................................................. 40

3. Urządzenia i instalacje przeciwpożarowe ................................................. 41

3.1.Wodociągowa instalacja przeciwpożarowa ............................................. 41

3.2.System sygnalizacji pożaru (SSP) ............................................................. 42

3.3.Stałe urządzenia gaśnicze (SUG) .............................................................. 43

3.4.Dźwiękowy system ostrzegawczy (DSO) ................................................. 44

3.5.Klapy oddymiające ..................................................................................... 45

3.6.Pasywne zabezpieczenia przeciwpożarowe ............................................. 45

4. Zachowanie podczas ewakuacji ................................................................. 47

4.1. Praktyczne sprawdzenie organizacji oraz warunków ewakuacji .......... 47

4.2. Co zrobić, gdy zauważymy pożar? ............................................................ 48

4.3. Podstawowe zasady bezpiecznej ewakuacji ............................................. 50

4.4. Niebezpieczne zjawiska podczas pożaru ................................................. 54

4.5. Pierwsza pomoc osobom poszkodowanym w pożarze ......................... 54

4.6. Podsumowanie ............................................................................................ 55

Załącznik. Znaki ewakuacyjne ....................................................................... 57

Zasilanie urządzeń elektrycznych w czasie pożaru to zagadnienie, które w równej mierze dotyczy zarówno strażaków, jak i elektryków. Często w praktyce pojawiają się problemy z interpretacją niektórych przepisów zawartych w normach i rozporządzeniach.

Najnowsza publikacja opisuje wybrane zagadnienia, które wymagają szerszego wyjaśnienia i mogą być przydatne strażakom i elektrykom w ich praktyce projektowej.

Materiały uzupełniające obejmują dodatki i załączniki dotyczące:
• ochrony przeciwporażeniowej w sieci o układzie zasilania IT,
• badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia, ochrony sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy,
• kodowania barwami elementów manipulacyjnych,
• zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków zwarć łukowych.

Spis treści

Od Recenzentów / 5
O Autorze / 7
Od Autora / 9

1. Podstawy teorii pożarów oraz parametry jakościowe napięcia i jego wpływ na pracę wybranych urządzeń elektrycznych / 10
1.1. Podstawy teorii pożarów / 10
1.2. Parametry jakościowe napięcia i jego wpływ na pracę wybranych urządzeń elektrycznych / 24
1.3. Charakterystyka wybranych urządzeń przeciwpożarowych / 39

2. Zasilanie budynków w energię elektryczną w warunkach normalnych a zasilanie w warunkach pożaru / 63
2.1. Źródła zasilania / 63
2.2. Ogólne zasady doboru przewodów oraz ich zabezpieczeń / 90
2.3. Sprawdzenie dobranych przewodów i kabli na warunki zwarciowe oraz wymagania zwarciowe stawiane zabezpieczeniom / 130
2.4. Ochrona przeciwporażeniowa / 149
2.5. Dystrybucja energii elektrycznej w systemach kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła zgodnie z wymogami normy PN-EN 12101-10 / 169
2.6. Zasilanie urządzeń przeciwpożarowych w przypadku awaryjnego zasilania
sieci elektroenergetycznych nn przez zespół prądotwórczy / 175

3. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu – metodyka konstruowania / 181
3.1. Wymagania prawne i techniczne / 181
3.2. Zastosowania praktyczne – projekt układu PWP / 195

4. Dopuszczenie wyrobów budowlanych w ochronie przeciwpożarowej / 209
4.1. Dopuszczanie PWP do instalowania w obiektach budowlanych / 218

5. Wymagania dla kabli i przewodów dotyczące reakcji na ogień, wynikające z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Nr 305/2011
z dnia 9 marca 2011 roku (CPR) / 225
5.1. Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych / 225
5.2. Charakterystyka wybranych materiałów izolacyjnych stosowanych do budowyprzewodów i kabli elektrycznych / 226
5.3. Wymagania stawiane przewodom i kablom elektrycznym / 229

6. Tymczasowe sieci elektroenergetyczne zasilane z przewoźnych zespołów prądotwórczych rozwijane przez jednostki ochrony przeciwpożarowej / 242
6.1. Podstawy teoretyczne i wymagania techniczne / 242
6.2. Uproszczony projekt zestawu tymczasowej instalacji elektrycznej rozwijanej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji ratowniczych / 255

Załącznik 1
Ochrona przeciwpożarowa kanałów i tuneli kablowych / 262

Załącznik 2
Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych pod względem ochrony ppoż / 295

Literatura / 319

Dodatek 1
Ochrona przeciwporażeniowa w sieci o układzie zasilania IT / 323

Dodatek 2
Badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia– zagadnienia wybrane / 332

Dodatek 3
Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami
elementów manipulacyjnych / 370

Dodatek 4
Zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków zwarć łukowych / 376

Od Autora
Pożar powstający w budynku lub innym obiekcie budowlanym wytwarza specyficzne środowisko, znacznie różniące się od warunków środowiskowych występujących w warunkach niepożarowych. Dynamika rozwoju pożaru powoduje, że w płonącym budynku lub innym obiekcie budowlanym szybko wzrasta temperatura do wartości 800°C i większych. W takim środowisku muszą funkcjonować urządzenia wspomagające ewakuację oraz gaszenie pożaru. W tych warunkach wzrasta rezystancja przewodów zasilających powodując problemy ze spełnieniem warunku skutecznej ochrony przeciwporażeniowej, realizowanej przez samoczynne wyłączenie. Rosną również spadki napięcia w przewodach zasilających poddanych działaniu wysokiej temperatury, co wpływa na warunki pracy zasilanych urządzeń.

Dla zrozumienia problematyki zasilania należy poznać specyfikę zasilania budynku lub innego obiektu budowlanego oraz warunki pracy źródeł zasilających, których impedancja oprócz temperatury ma znaczący wpływ na warunki ochrony przeciwporażeniowej. W przypadku awarii sieci elektroenergetycznej, która występuje podczas różnych nawałnic pogodowych, sieci elektroenergetyczne zasilane są z generatora przewoźnego zespołu prądotwórczego. Pomimo że taki stan rzeczy jest przejściowy, nie można wykluczyć powstania pożaru przy takich warunkach zasilania obiektu budowlanego w energię elektryczną, kiedy pod napięciem pozostają jedynie wybrane odbiorniki nazywane powszechnie odbiorami komunalnymi. Przy zasilaniu z generatora zespołu prądotwórczego zmieniają się warunki zasilania urządzeń przeciwpożarowych, które muszą zachować pełną gotowość do pracy. W każdym przypadku układ zasilania urządzeń przeciwpożarowych musi charakteryzować się wysoką niezawodnością. Dostępne normy przedmiotowe z tego zakresu zawierają szereg nieścisłości prowadzących w praktyce do powstawania błędów.

W książce zostały opisane zasady zasilania wentylacji pożarowej, określone w normie PN-EN 12101-10:2007 Systemy kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła. Część 10: Zasilanie. Osobny rozdział został poświęcony przeciwpożarowemu wyłącznikowi prądu, który wbrew powszechnym opiniom stanowi skomplikowane urządzenie elektryczne i podczas konstruowania wymaga znajomości szeregu zagadnień z zakresu elektrotechniki.
Wiele problemów stwarzają wymagania dotyczące zasad wprowadzania urządzeń przeciwpożarowych do obrotu oraz stawiane kablom i przewodom w zakresie reakcji na ogień, wynikające z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 roku (CPR). Wymagania dotyczące tych zagadnień zostały opisane w rozdziale czwartym i piątym.

Podczas akcji ratowniczo-gaśniczej bardzo często buduje się tymczasowe linie elektroenergetyczne nn, zasilane z generatora przewoźnego zespołu prądotwórczego. Poziom wiedzy w tym zakresie jest bardzo niski i często prowadzi do powstawania wielu zagrożeń porażeniowych. Wśród użytkowników zespołów prądotwórczych panuje przekonanie, że ich uziemienie przed uruchomieniem jest konieczne ze względów bezpieczeństwa. Należy zauważyć, że działania ratownicze mogą być prowadzone w terenie zaasfaltowanym, zabetonowanym lub zabrukowanym, gdzie pogrążenie uziemienia zespołu prądotwórczego jest niewykonalne. W książce zostało zaprezentowane rozwiązanie przeznaczone do budowy tymczasowych elektroenergetycznych sieci polowych z zastosowaniem układu zasilania IU, który zapewnia wysoki poziom bezpieczeństwa ratownikom oraz nie wymaga uziemienia zespołu prądotwórczego.

Uzupełnieniem książki są dodatki, gdzie opisana została metodyka zasilania w układzie IT, pomijana w innych publikacjach oraz metodyka badania stanu technicznego instalacji elektrycznych nn, gdzie na podstawie uzyskanych wyników można podjąć decyzję mającą na celu neutralizację zagrożeń porażeniowych oraz pożarowych.

Julian Wiatr

Od Recenzentów
Zasilanie urządzeń elektrycznych w czasie pożaru to zagadnienie, które w równej mierze dotyczy zarówno strażaków, jak i elektryków. Często w praktyce pojawiają się problemy z interpretacją niektórych przepisów zawartych w normach i rozporządzeniach. Recenzowana książka, autorstwa mgr. inż. Juliana Wiatra, pt. „Metodyka zasilania urządzeń przeciwpożarowych w energię elektryczną oraz dopuszczanie wyrobów budowlanych w ochronie przeciwpożarowej”, opisuje wybrane zagadnienia, które zdaniem autora wymagają szerszego wyjaśnienia i mają być przydatne strażakom i elektrykom w ich praktyce projektowej. Julian Wiatr jest uznanym autorytetem zarówno w projektowaniu instalacji elektrycznych, jak i ochrony przeciwpożarowej – jest autorem wielu publikacji dotyczących zasilania urządzeń pożarowych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru, oraz współautorem Normy SEP-E 005 Dobór przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru.

W recenzowanej książce opisano wybrane zagadnienia, które autor uznał za bardzo przydatne w praktyce. Są to:

– podstawy teorii pożarów – w rozdziale opisano, czym jest pożar, jak powstaje i jak szybko rośnie temperatura pożaru, która ma duży wpływ na rezystancję przewodów i tym samym ochronę przeciwporażeniową urządzeń elektrycznych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru,

– zasilanie budynków w energię elektryczną w warunkach normalnych a zasilanie w czasie
pożaru – w rozdziale tym zamieszczono informacje dotyczące zasilania obiektów z instalacji: fotowoltaicznych, różnych typów akumulatorów i zespołów prądotwórczych oraz możliwość wykorzystania w tych układach wyłączników różnicowoprądowych. Obecne wydanie zostało rozszerzone o wymagania dotyczące doboru przewodów oraz ich zabezpieczeń. W rozdziale tym opisano również metodykę zasilania urządzeń przeciwpożarowych przez zespół prądotwórczy w przypadku awarii sieci elektroenergetycznej,

– przeciwpożarowy wyłącznik prądu – metodyka konstruowania – autor opisał wymagania stawiane PWP oraz zamieścił uproszczony projekt zasilania hali produkcyjnej z przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu, zgodnie z wymaganiami normy PH-HD 60364-5-56:2019-01,

– zasady wprowadzania do obrotu i stosowania urządzeń przeciwpożarowych,

– wymagania dla kabli i przewodów dotyczące reakcji na ogień wynikające z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 roku (CPR),

– tymczasowe sieci elektroenergetyczne zasilane z przewoźnych zespołów prądotwórczych – w rozdziale tym autor przedstawił uproszczony projekt zestawu tymczasowej instalacji elektrycznej rozwijanej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej.

Na końcu materiału zasadniczego zostały zamieszczone dwa załączniki:

• Ochrona przeciwpożarowa kanałów i tuneli kablowych,
• Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych pod względem ochrony ppoż.

Będą one pomocne przy opracowywaniu projektów zagospodarowania terenu oraz projektowaniu tras kablowych w kanałach i tunelach kablowych.

Bardzo cennym elementem recenzowanej książki są również dodatki, w których autor zamieścił praktyczne informacje wynikające z jego wieloletniej praktyki projektowej. W załączonych dodatkach znalazły się informacje praktyczne dotyczące:

• D1 – ochrony przeciwporażeniowej w sieci o układzie zasilania IT,
• D2 – badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia – zagadnienia wybrane,
• D3 – ochrony sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy, a także kodowania barwami elementów manipulacyjnych,
• D4 – zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków zwarć łukowych.

Książka stanowi kompendium wiedzy zarówno dla strażaków, jak i elektryków, które pozwoli zoptymalizować wybrane elementy procesu projektowania instalacji elektrycznych, które muszą pracować w czasie pożaru. Cennym uzupełnieniem książki są liczne przykłady rachunkowe oraz rysunki ilustrujące opisywane zagadnienia.

dr inż. Kazimierz Herlender, profesor Politechniki Wrocławskiej,
Dyrektor Działu Kształcenia Podyplomowego PWr,
mgr inż. Marcin Orzechowski, zespół wsparcia technicznego ABB Polska

Komputery i elektronika
inżynier automatyk
technik elektronik
monter elektronik
technik telekomunikacji
informatyk i technik komputerowy
projektant systemów komputerowych
webmaster
programista
administrator baz danych
administrator systemu

Nauka i edukacja
pracownik naukowy
nauczyciel
pedagog szkolny
wychowawca i opiekun
bibliotekarz
psycholog
psychoterapeuta
socjolog
pracownik socjalny
archeolog
tłumacz